Quy định của Luật thi hành án dân sự năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành về xác minh điều kiện thi hành án – những điểm mới và yêu cầu đặt ra đối với công tác kiểm sát thi hành án dân sự
Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Đồng Naihttps://vksdongnai.gov.vn/uploads/logo-vks_2_1.png
Thứ năm - 12/11/2026 23:12240
I. ĐẶT VẤN ĐỀ Xác minh điều kiện thi hành án là một trong những hoạt động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình tổ chức thi hành án dân sự (THADS), giữ vai trò quyết định đối với việc lựa chọn biện pháp, trình tự và phương thức tổ chức thi hành án. Chất lượng xác minh không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án mà còn tác động đến việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân có liên quan.
Thực tiễn thi hành Luật THADS năm 2008, được sửa đổi, bổ sung qua các thời kỳ, cho thấy hoạt động xác minh điều kiện thi hành án vẫn còn những hạn chế nhất định. Số lượng việc thi hành án chuyển kỳ sau còn lớn, trong đó có nhiều việc chưa có điều kiện thi hành án kéo dài qua nhiều năm; việc thu thập thông tin về tài sản, thu nhập và các điều kiện thi hành án của người phải thi hành án còn phụ thuộc đáng kể vào phương thức phối hợp truyền thống giữa cơ quan THADS với các cơ quan, tổ chức có liên quan. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý, theo dõi những việc chưa có điều kiện thi hành án chưa thực sự khắc phục được tình trạng hồ sơ tồn đọng kéo dài, trong khi yêu cầu thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế và yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp ngày càng trở nên cấp thiết. Những hạn chế nêu trên cho thấy, xác minh điều kiện thi hành án không đơn thuần là một thủ tục nghiệp vụ mang tính tiền đề mà còn là khâu có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực, hiệu quả của toàn bộ quá trình tổ chức thi hành án. Việc xác minh không kịp thời, không đầy đủ hoặc thiếu chính xác có thể dẫn đến bỏ sót tài sản, bỏ lỡ thời điểm áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế thi hành án; thậm chí tạo điều kiện để người phải thi hành án thực hiện hành vi tẩu tán, chuyển dịch tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án. Xuất phát từ yêu cầu đó, Luật THADS năm 2025 đã có những điều chỉnh quan trọng đối với cơ chế xác minh điều kiện thi hành án, thể hiện sự chuyển đổi từ phương thức quản lý, xác minh chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy và hoạt động phối hợp thủ công sang phương thức khai thác, kết nối, chia sẻ dữ liệu trên môi trường số. Đáng chú ý, pháp luật mới không chỉ điều chỉnh trình tự, thời hạn xác minh mà còn thiết lập cơ chế xử lý riêng đối với những việc chưa có điều kiện thi hành án kéo dài, đặc biệt là cơ chế gửi lại yêu cầu thi hành án sau khi đáp ứng các điều kiện luật định. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu mới đối với cơ quan THADS trong tổ chức thực hiện pháp luật, đồng thời đòi hỏi Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) phải chủ động nghiên cứu, nắm vững và vận dụng đúng các quy định mới để thực hiện có hiệu quả chức năng kiểm sát THADS. Trên cơ sở đó, bài viết tập trung phân tích những điểm mới của Luật THADS năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành về xác minh điều kiện thi hành án, làm rõ bản chất pháp lý, ý nghĩa thực tiễn của những thay đổi này, đồng thời xác định một số vấn đề cần quan tâm trong quá trình thực hiện chức năng kiểm sát của VKSND. II. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬT THADS NĂM 2025 VỀ XÁC MINH ĐIỀU KIỆN THI HÀNH ÁN 1. Rút ngắn thời hạn xác minh, nâng cao trách nhiệm và tính chủ động của Chấp hành viên Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật THADS năm 2025 là điều chỉnh thời hạn xác minh điều kiện thi hành án theo hướng rút ngắn từ 10 ngày xuống còn 09 ngày làm việc kể từ ngày hết thời hạn tự nguyện thi hành án. Quy định này thể hiện định hướng cải cách thủ tục hành chính trong hoạt động THADS, hướng tới rút ngắn thời gian xử lý công việc, hạn chế tình trạng kéo dài thủ tục và nâng cao trách nhiệm của Chấp hành viên trong việc chủ động xác định điều kiện thi hành án của người phải thi hành án. Về bản chất, việc rút ngắn thời hạn xác minh không chỉ là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện yêu cầu nâng cao tính kịp thời của hoạt động tổ chức thi hành án. Bởi lẽ, trong thực tiễn, điều kiện về tài sản, thu nhập và các nguồn lực kinh tế của người phải thi hành án có thể thay đổi liên tục. Nếu việc xác minh bị kéo dài, thông tin thu thập được có nguy cơ không còn phản ánh đúng tình trạng tài sản tại thời điểm tổ chức thi hành án. Điều này đặc biệt đáng lưu ý đối với các tài sản có khả năng chuyển dịch nhanh hoặc các khoản thu nhập, dòng tiền phát sinh thường xuyên. Tuy nhiên, cần nhận thức rằng việc rút ngắn thời hạn xác minh không đồng nghĩa với việc hạ thấp yêu cầu về chất lượng, tính đầy đủ và độ tin cậy của kết quả xác minh. Chấp hành viên vẫn phải bảo đảm thu thập, kiểm tra và đối chiếu thông tin cần thiết để xác định chính xác điều kiện thi hành án của người phải thi hành án. Nếu chỉ chú trọng hoàn thành thời hạn mà không bảo đảm chất lượng xác minh thì mục tiêu cải cách thủ tục sẽ khó đạt được, thậm chí có thể dẫn đến việc xác định không đúng tình trạng có hoặc chưa có điều kiện thi hành án. Do đó, điểm mới này cần được nhìn nhận trong mối quan hệ giữa hai yêu cầu: rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và bảo đảm tính chính xác, khách quan của kết quả xác minh. Đây cũng là vấn đề cần được Viện kiểm sát quan tâm khi kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Chấp hành viên, nhất là đối với những trường hợp xác minh sơ sài, không đầy đủ thông tin hoặc ban hành quyết định chưa có điều kiện thi hành án khi chưa có đủ căn cứ pháp lý. 2. Chuyển đổi phương thức xác minh điều kiện thi hành án theo hướng số hóa, kết nối và khai thác dữ liệu Nếu như pháp luật trước đây chủ yếu tổ chức hoạt động xác minh thông qua việc Chấp hành viên trực tiếp làm việc, gửi văn bản đề nghị cung cấp thông tin hoặc ủy quyền xác minh cho cơ quan, tổ chức có liên quan thì Luật THADS năm 2025 đã tạo cơ sở pháp lý cho việc chuyển đổi phương thức xác minh thông qua môi trường số. Theo Điều 5 Luật THADS năm 2025, cơ sở dữ liệu về THADS do Bộ Tư pháp quản lý, được kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia. Các cơ quan, tổ chức được giao quản lý cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và cơ sở dữ liệu khác có trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ sở dữ liệu về THADS; thực hiện các yêu cầu của cơ quan quản lý THADS, cơ quan THADS, Văn phòng THADS về việc truy cập, khai thác thông tin phục vụ hoạt động THADS. Việc kết nối, chia sẻ, cung cấp và khai thác dữ liệu phải tuân thủ quy định của pháp luật về dữ liệu, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cụ thể hóa quy định này, khoản 2 Điều 21 Nghị định số 152/2026/NĐ-CP ngày 13/5/2026 của Chính phủ (Nghị định số 152/2026/NĐ-CP) quy định việc xác minh trên môi trường số được thực hiện thông qua nền tảng số THADS, cơ sở dữ liệu về THADS được kết nối với các cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và cơ sở dữ liệu khác hoặc phương tiện điện tử khác theo quy định của pháp luật. Có thể thấy, đây là sự thay đổi có ý nghĩa quan trọng về phương thức tổ chức hoạt động xác minh. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào việc gửi công văn đến từng cơ quan, tổ chức để yêu cầu cung cấp thông tin, Chấp hành viên có cơ sở pháp lý để chủ động khai thác thông tin từ các hệ thống dữ liệu đã được kết nối, chia sẻ. Qua đó, phạm vi xác minh được mở rộng, khả năng tiếp cận thông tin được nâng cao, thời gian và chi phí thực hiện thủ tục có thể được tiết giảm đáng kể. Đặc biệt, việc kết nối dữ liệu có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động xác minh tài sản trong những vụ việc phức tạp, người phải thi hành án có nhiều tài sản, có hoạt động kinh doanh hoặc có dấu hiệu chuyển dịch tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án. Thông qua việc khai thác thông tin từ các cơ sở dữ liệu có liên quan, cơ quan thi hành án có điều kiện đối chiếu, nhận diện và xác định chính xác hơn về tài sản, quyền tài sản, thu nhập cũng như các thông tin pháp lý của người phải thi hành án. Đáng chú ý, khoản 1 Điều 21 Nghị định số 152/2026/NĐ-CP quy định Chấp hành viên khi xác minh điều kiện thi hành án phải xác minh cụ thể thông tin về tài sản, thu nhập; số định danh cá nhân, tình trạng hôn nhân; số định danh của cơ quan, tổ chức, mã số doanh nghiệp, hợp tác xã; trụ sở, nơi thường trú, nơi tạm trú, nơi ở hiện tại và các thông tin cần thiết khác về điều kiện thi hành án. Quy định này cho thấy phạm vi thông tin phục vụ xác minh không còn giới hạn ở việc xác định người phải thi hành án có tài sản hay không, mà được mở rộng theo hướng tiếp cận toàn diện các dữ liệu về nhân thân, tình trạng pháp lý và các quan hệ có liên quan đến tài sản, thu nhập của chủ thể phải thi hành án. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng số hóa không đồng nghĩa với việc mặc nhiên thừa nhận mọi thông tin được khai thác từ cơ sở dữ liệu điện tử đều phản ánh đầy đủ, chính xác tình trạng pháp lý và thực tế của tài sản. Thông tin dữ liệu là cơ sở quan trọng để định hướng, hỗ trợ hoạt động xác minh nhưng Chấp hành viên vẫn phải thực hiện việc kiểm tra, đối chiếu và đánh giá theo quy định của pháp luật. Việc khai thác dữ liệu phải gắn với yêu cầu xác định đúng chủ thể, đúng tài sản, đúng quyền sở hữu, quyền sử dụng và tình trạng pháp lý của tài sản tại thời điểm xác minh. Như vậy, chuyển đổi số trong xác minh điều kiện thi hành án không đơn thuần là thay thế phương thức gửi văn bản giấy bằng phương tiện điện tử, mà là sự thay đổi căn bản trong cách thức tiếp cận, thu thập, quản lý và xử lý thông tin. Đây chính là nền tảng để nâng cao tính chủ động, minh bạch và hiệu quả của hoạt động THADS trong giai đoạn mới. 3. Mở rộng chủ thể thực hiện xác minh, tăng cường khả năng phối hợp trong hoạt động THADS Một điểm mới khác cần được quan tâm là việc ghi nhận vai trò của Văn phòng THADS và Thừa hành viên trong hoạt động xác minh điều kiện thi hành án. Theo khoản 8 Điều 37 Luật THADS năm 2025: “Chấp hành viên có thể sử dụng kết quả xác minh điều kiện thi hành án do Văn phòng THADS, Thừa hành viên thực hiện để tổ chức thi hành án theo quy định của Luật này”. Quy định này cho thấy pháp luật đã có sự mở rộng về nguồn thông tin và kết quả xác minh được sử dụng trong quá trình tổ chức thi hành án. Theo đó, Chấp hành viên không nhất thiết phải trực tiếp thực hiện lại toàn bộ hoạt động xác minh đối với những nội dung đã được Văn phòng THADS hoặc Thừa hành viên xác minh, nếu kết quả đó đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật. Về ý nghĩa thực tiễn, cơ chế này góp phần huy động thêm nguồn lực tham gia vào hoạt động thi hành án, hạn chế sự tập trung quá lớn các công việc xác minh vào Chấp hành viên, đồng thời tạo điều kiện nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các chủ thể trong tổ chức THADS. Tuy nhiên, việc sử dụng kết quả xác minh của chủ thể khác không có nghĩa là chuyển giao hoặc làm thay đổi trách nhiệm pháp lý của Chấp hành viên trong tổ chức thi hành án. Chấp hành viên vẫn phải xem xét tính hợp pháp, tính đầy đủ và độ tin cậy của kết quả xác minh trước khi sử dụng làm căn cứ thực hiện các hoạt động nghiệp vụ tiếp theo. Đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính khách quan và trách nhiệm cá nhân trong hoạt động thi hành án. Nếu sử dụng kết quả xác minh mà không kiểm tra, đối chiếu hoặc không đánh giá tính phù hợp với tình trạng thực tế của tài sản thì có thể dẫn đến việc áp dụng không đúng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế hoặc xác định sai điều kiện thi hành án. Do đó, việc mở rộng chủ thể tham gia xác minh phải được đặt trong mối quan hệ với cơ chế kiểm soát chất lượng thông tin và trách nhiệm của người trực tiếp tổ chức thi hành án.
Ảnh minh họa
4. Quy định cụ thể hơn về các trường hợp chưa có điều kiện thi hành án Điều 38 Luật THADS năm 2025 đã quy định cụ thể các trường hợp được xác định là chưa có điều kiện thi hành án. Theo khoản 1 Điều 38, các trường hợp này bao gồm: Thứ nhất, người phải thi hành án không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng chỉ bảo đảm cuộc sống tối thiểu cho bản thân, người mà họ có trách nhiệm nuôi dưỡng và không có tài sản để thi hành án; hoặc có tài sản nhưng giá trị tài sản chỉ đủ để thanh toán chi phí cưỡng chế thi hành án; hoặc tài sản thuộc trường hợp pháp luật không được kê biên, xử lý để thi hành án. Thứ hai, trường hợp bản án, quyết định tuyên xử lý tài sản nhưng tại thời điểm thi hành án, kết quả xác minh cho thấy tài sản đó không còn hoặc không xác định được nơi có động sản, hoặc tài sản đó đã bị thu hồi giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất, trừ trường hợp người phải thi hành án có thu nhập, tài sản khác để thi hành án. Thứ ba, chưa xác định được địa chỉ, nơi cư trú của người được giao cho người khác nuôi dưỡng hoặc chưa xác định được địa chỉ, nơi cư trú của người được giao nuôi dưỡng. Thứ tư, thi hành nghĩa vụ về trả vật đặc định nhưng vật phải trả không còn hoặc bị hư hỏng đến mức không sử dụng được mà đương sự không có thỏa thuận khác; phải trả giấy tờ nhưng giấy tờ đó không thể thu hồi và cũng không thể cấp lại được hoặc đã thực hiện chuyển giao cho cơ quan ban hành giấy tờ. Thứ năm, trường hợp thi hành nghĩa vụ gắn liền với nhân thân của người phải thi hành án hoặc pháp luật quy định nghĩa vụ không được chuyển giao nhưng người đó bị mất năng lực hành vi dân sự theo quyết định của Tòa án. Thứ sáu, trường hợp tài sản của người phải thi hành án đang cầm cố, thế chấp mà giá trị tài sản đó nhỏ hơn nghĩa vụ được bảo đảm và chi phí cưỡng chế thi hành án hoặc bán tài sản theo quy định tại điểm d khoản 3 Điều 78 của Luật này nhưng sau khi giảm giá mà giá trị tài sản bằng hoặc thấp hơn chi phí thi hành án và các nghĩa vụ được bảo đảm, trừ trường hợp người phải thi hành án có thu nhập, tài sản khác để thi hành án. Thứ bảy, trường hợp bán tài sản theo quy định tại khoản 3 Điều 83 của Luật này mà giá trị tài sản đã giảm bằng hoặc thấp hơn chi phí thi hành án và người được thi hành án không nhận để trừ vào tiền được thi hành án, trừ trường hợp người phải thi hành án có thu nhập, tài sản khác để thi hành án. Thứ tám, tài sản của người phải thi hành án đang bị thu giữ, xử lý để bảo đảm cho khoản nợ xấu theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng mà người phải thi hành án không có thu nhập, tài sản khác để thi hành án. Việc quy định cụ thể các trường hợp chưa có điều kiện thi hành án có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho hoạt động xác minh, đánh giá và phân loại việc thi hành án. Qua đó, hạn chế tình trạng áp dụng không thống nhất giữa các cơ quan THADS, đồng thời giúp xác định rõ hơn căn cứ pháp lý khi ban hành quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc xác định một người chưa có điều kiện thi hành án không thể chỉ căn cứ vào việc chưa phát hiện tài sản tại một thời điểm hoặc thông tin do một cơ quan, tổ chức cung cấp. Đây phải là kết quả của quá trình xác minh có căn cứ, được thực hiện đầy đủ trong phạm vi cần thiết và phù hợp với từng trường hợp cụ thể theo quy định của pháp luật. Đặc biệt, đối với những trường hợp có tài sản đang cầm cố, thế chấp, tài sản có giá trị thấp hoặc đang được xử lý để bảo đảm khoản nợ xấu, việc xác định chưa có điều kiện thi hành án đòi hỏi phải đánh giá tổng thể giá trị tài sản, nghĩa vụ được bảo đảm, chi phí xử lý tài sản và khả năng thi hành án từ các nguồn tài sản, thu nhập khác của người phải thi hành án. Như vậy, quy định mới không chỉ góp phần chuẩn hóa căn cứ xác định việc chưa có điều kiện thi hành án mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng xác minh và trách nhiệm của Chấp hành viên trong việc đánh giá điều kiện thi hành án. III. ĐỔI MỚI CƠ CHẾ XỬ LÝ ĐỐI VỚI VIỆC CHƯA CÓ ĐIỀU KIỆN THI HÀNH ÁN – BƯỚC CHUYỂN QUAN TRỌNG TRONG QUẢN LÝ VÀ TỔ CHỨC THI HÀNH ÁN 1. Những bất cập của cơ chế xử lý việc chưa có điều kiện thi hành án theo quy định trước đây Dưới khuôn khổ Luật THADS năm 2008 và các văn bản hướng dẫn thi hành, hoạt động xác minh điều kiện thi hành án được tổ chức theo hướng Chấp hành viên giữ vai trò trung tâm, trực tiếp thực hiện hoặc tiến hành các thủ tục cần thiết để thu thập thông tin về tài sản, thu nhập và điều kiện thi hành án của người phải thi hành án. Đây là cơ chế cần thiết nhằm bảo đảm trách nhiệm của cơ quan THADS trong việc tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án. Tuy nhiên, qua thực tiễn áp dụng, cơ chế này đã bộc lộ một số hạn chế. Một là, hoạt động xác minh còn phân tán, phụ thuộc nhiều vào phương thức phối hợp thủ công. Việc thu thập thông tin về tài sản, thu nhập và các điều kiện thi hành án phải thông qua nhiều cơ quan, tổ chức khác nhau, dẫn đến thời gian xử lý kéo dài, nhất là đối với những vụ việc có tài sản ở nhiều địa phương hoặc liên quan đến nhiều chủ thể quản lý thông tin. Hai là, cơ chế ủy quyền xác minh trong một số trường hợp chưa bảo đảm hiệu quả thực chất. Việc cung cấp thông tin còn chậm, nội dung trả lời chưa đầy đủ hoặc chưa đáp ứng yêu cầu xác minh, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ tổ chức thi hành án. Ba là, việc quản lý, theo dõi các hồ sơ chưa có điều kiện thi hành án kéo dài còn gặp khó khăn. Sau khi ban hành quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án và chuyển hồ sơ sang sổ theo dõi riêng, cơ quan THADS vẫn phải thực hiện các hoạt động quản lý, xác minh theo quy định. Tuy nhiên, đối với những vụ việc nhiều năm không phát sinh thông tin mới, việc xác minh có nguy cơ trở thành hoạt động mang tính thủ tục, trong khi khả năng tổ chức thi hành trên thực tế không có chuyển biến rõ rệt. Bốn là, pháp luật trước đây chưa thiết lập được một cơ chế liên thông dữ liệu đủ mạnh để phục vụ hoạt động xác minh. Việc tiếp cận thông tin về dân cư, đất đai, đăng ký doanh nghiệp, tín dụng, công chứng, đăng ký biện pháp bảo đảm và các thông tin khác còn phụ thuộc nhiều vào phương thức trao đổi văn bản truyền thống. Những hạn chế trên không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả tổ chức thi hành án mà còn làm gia tăng số lượng việc thi hành án tồn đọng, gây áp lực cho công tác quản lý hồ sơ và phân bổ nguồn lực của cơ quan THADS. Đặc biệt, đối với những việc chưa có điều kiện thi hành án kéo dài, nếu không có cơ chế xử lý phù hợp thì cơ quan thi hành án vừa phải duy trì việc quản lý, theo dõi, vừa gặp khó khăn trong việc xác định thời điểm và phương thức tiếp tục tổ chức thi hành. Trong khi đó, quyền lợi của người được thi hành án vẫn chưa được bảo đảm trên thực tế. 2. Cơ chế gửi lại yêu cầu thi hành án – sự thay đổi về phương thức quản lý việc chưa có điều kiện thi hành án Một trong những nội dung có ý nghĩa cải cách đáng chú ý của Luật THADS năm 2025 là việc thiết lập cơ chế xử lý đối với những việc chưa có điều kiện thi hành án sau thời hạn 02 năm kể từ ngày có quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án. Theo quy định tại Điều 38 Luật THADS năm 2025, sau khi đã thực hiện xác minh theo quy định mà hết thời hạn 02 năm không có thông tin mới về điều kiện thi hành án của người phải thi hành án thì cơ quan THADS thực hiện việc xử lý theo cơ chế tương ứng với từng loại việc thi hành án. Đây là sự thay đổi đáng kể so với cách thức quản lý trước đây. Nếu cơ chế cũ chủ yếu đặt trọng tâm vào việc tiếp tục quản lý, theo dõi những hồ sơ chưa có điều kiện thi hành án thì cơ chế mới hướng tới phân loại và xử lý thực chất hơn, căn cứ vào tính chất của việc thi hành án, thời gian tồn tại của tình trạng chưa có điều kiện thi hành án và kết quả xác minh. Về bản chất, quy định này nhằm khắc phục tình trạng hồ sơ thi hành án tồn tại kéo dài nhưng không phát sinh khả năng tổ chức thi hành trên thực tế, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan THADS tập trung nguồn lực vào những vụ việc có khả năng tổ chức thi hành, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và thống kê công tác thi hành án. Đáng chú ý, cơ chế xử lý được phân định thành hai trường hợp: Đối với việc thi hành án do cơ quan THADS chủ động ra quyết định thi hành án, cơ quan THADS chuyển sang sổ theo dõi để thống kê riêng. Khi có thông tin mới về điều kiện thi hành án của người phải thi hành án, Chấp hành viên phải tiến hành xác minh và tổ chức thi hành án theo quy định. Đối với việc thi hành án theo yêu cầu, cơ quan THADS thông báo bằng văn bản về việc gửi lại yêu cầu thi hành án cho người đã yêu cầu. Sự phân định này cho thấy nhà làm luật đã có sự điều chỉnh phù hợp với đặc điểm pháp lý của từng loại việc thi hành án. Đối với việc thi hành án chủ động, trách nhiệm tổ chức thi hành xuất phát từ nghĩa vụ của cơ quan nhà nước theo quy định pháp luật, vì vậy việc chuyển sang sổ theo dõi riêng không làm mất đi trách nhiệm xử lý khi xuất hiện thông tin mới. Đối với việc thi hành án theo yêu cầu, cơ chế gửi lại yêu cầu tạo điều kiện để người được thi hành án chủ động hơn trong việc cung cấp thông tin và đề nghị tiếp tục tổ chức thi hành khi có căn cứ xác định người phải thi hành án đã có điều kiện thực hiện nghĩa vụ. 3. Bản chất pháp lý của việc gửi lại yêu cầu thi hành án và bảo đảm quyền của người được thi hành án Cần phân biệt rõ cơ chế gửi lại yêu cầu thi hành án với các trường hợp đình chỉ, chấm dứt thi hành án hoặc những căn cứ làm chấm dứt nghĩa vụ thi hành án theo quy định pháp luật. Việc gửi lại yêu cầu thi hành án không đồng nghĩa với việc đình chỉ thi hành án, không làm chấm dứt quan hệ thi hành án và cũng không làm mất quyền yêu cầu thi hành án của người được thi hành án. Bản chất của cơ chế này là thay đổi phương thức quản lý và theo dõi đối với những việc thi hành án theo yêu cầu đã kéo dài, không phát sinh thông tin mới về điều kiện thi hành án sau khi đã đáp ứng các điều kiện luật định. Nói cách khác, việc gửi lại yêu cầu thi hành án không làm mất đi giá trị pháp lý của bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật và cũng không loại bỏ nghĩa vụ thi hành án của người phải thi hành án. Nghĩa vụ đó vẫn tồn tại cho đến khi được thực hiện hoặc chấm dứt theo căn cứ pháp luật. Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được thi hành án. Bởi lẽ, việc người phải thi hành án chưa có điều kiện thực hiện nghĩa vụ tại một thời điểm không đồng nghĩa với việc họ vĩnh viễn không có khả năng thi hành án trong tương lai. Điều kiện về tài sản, thu nhập và khả năng kinh tế của một cá nhân, tổ chức có thể thay đổi theo thời gian. Do đó, nếu việc gửi lại yêu cầu thi hành án bị hiểu là chấm dứt trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ hoặc làm mất quyền yêu cầu của người được thi hành án thì sẽ không bảo đảm nguyên tắc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ thể được thi hành án. Theo quy định được cụ thể hóa tại Điều 22 Nghị định số 152/2026/NĐ-CP, sau khi cơ quan THADS đã gửi lại yêu cầu thi hành án mà đương sự yêu cầu thi hành án trở lại thì phải cung cấp tài liệu chứng minh người phải thi hành án có điều kiện thi hành. Quy định này thể hiện sự chuyển dịch hợp lý về trách nhiệm cung cấp thông tin. Khi hồ sơ đã được xử lý theo cơ chế gửi lại yêu cầu sau khi đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định, người được thi hành án khi đề nghị tiếp tục tổ chức thi hành cần cung cấp thông tin, tài liệu làm căn cứ xác định người phải thi hành án đã có điều kiện thực hiện nghĩa vụ. Tuy nhiên, không nên hiểu quy định này theo hướng người được thi hành án phải tự mình thực hiện toàn bộ hoạt động xác minh hoặc phải chứng minh một cách tuyệt đối về toàn bộ tài sản của người phải thi hành án. Việc cung cấp tài liệu chứng minh có điều kiện thi hành án là cơ sở để cơ quan thi hành án xem xét, tiếp nhận và tiến hành các hoạt động nghiệp vụ tiếp theo theo đúng thẩm quyền, trình tự và thủ tục pháp luật quy định. Như vậy, cơ chế gửi lại yêu cầu thi hành án thể hiện sự cân bằng giữa hai yêu cầu: một mặt, tránh việc cơ quan THADS phải duy trì vô thời hạn hoạt động quản lý, theo dõi chủ động đối với những hồ sơ không có khả năng tổ chức thi hành trong thực tế; mặt khác, vẫn bảo đảm quyền yêu cầu thi hành án và quyền được bảo vệ lợi ích hợp pháp của người được thi hành án. 4. Ý nghĩa của cơ chế mới đối với việc giải quyết án THADS tồn đọng Xét dưới góc độ quản lý nhà nước và hiệu quả tổ chức thi hành án, cơ chế xử lý việc chưa có điều kiện thi hành án sau 02 năm có ý nghĩa quan trọng trong việc phân loại, sắp xếp và quản lý hồ sơ theo hướng thực chất hơn. Trước hết, cơ chế này góp phần hạn chế tình trạng hồ sơ tồn tại kéo dài trong hệ thống quản lý của cơ quan THADS nhưng không có thông tin mới về điều kiện thi hành án. Việc phân định rõ giữa việc thi hành án chủ động và việc thi hành án theo yêu cầu giúp cơ quan thi hành án có phương thức quản lý phù hợp, tránh tình trạng áp dụng một cách thức xử lý chung cho những loại việc có bản chất pháp lý khác nhau. Thứ hai, việc chuyển sang sổ theo dõi riêng đối với việc thi hành án chủ động và gửi lại yêu cầu đối với việc thi hành án theo yêu cầu góp phần nâng cao chất lượng thống kê, đánh giá thực trạng công tác THADS. Qua đó, hạn chế tình trạng chỉ phản ánh số lượng hồ sơ tồn đọng mà chưa phân biệt rõ nguyên nhân, tính chất và khả năng tổ chức thi hành của từng vụ việc. Thứ ba, cơ chế này tạo điều kiện để cơ quan THADS tập trung nguồn lực vào những vụ việc có điều kiện thi hành hoặc có thông tin mới về tài sản, thu nhập của người phải thi hành án. Đây là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh số lượng việc thi hành án ngày càng lớn, trong khi nguồn nhân lực và điều kiện tổ chức thực hiện còn có những giới hạn nhất định. Tuy nhiên, cần khẳng định rằng hiệu quả của cơ chế mới không thể chỉ được đánh giá thông qua việc giảm số lượng hồ sơ đang được quản lý hoặc thay đổi số liệu thống kê. Giá trị thực chất phải được xác định trên cơ sở việc phân loại có đúng bản chất pháp lý hay không, việc xác minh có đầy đủ và khách quan hay không, quyền của người được thi hành án có được bảo đảm hay không và khi xuất hiện thông tin mới, cơ quan thi hành án có kịp thời tổ chức thi hành hay không. Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với công tác kiểm sát THADS, bởi việc xử lý hồ sơ tồn đọng chỉ thực sự có hiệu quả khi đi đôi với việc bảo đảm tính hợp pháp của các quyết định và hành vi thi hành án, không để việc giảm số lượng hồ sơ trở thành mục tiêu hình thức làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự. IV. MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI CÔNG TÁC KIỂM SÁT THADS Những thay đổi của Luật THADS năm 2025 về xác minh điều kiện thi hành án không chỉ đặt ra yêu cầu đối với cơ quan tổ chức thi hành án mà còn đòi hỏi VKSND phải đổi mới phương thức kiểm sát, tập trung vào những khâu nghiệp vụ có nguy cơ phát sinh vi phạm pháp luật và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể. Thứ nhất, cần chú trọng kiểm sát tính đầy đủ, khách quan và hợp pháp của hoạt động xác minh điều kiện thi hành án. Việc rút ngắn thời hạn xác minh và mở rộng phương thức khai thác dữ liệu điện tử có thể tạo điều kiện nâng cao hiệu quả công việc, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ chất lượng thông tin được sử dụng làm căn cứ xác định điều kiện thi hành án. Kiểm sát viên cần quan tâm kiểm tra việc Chấp hành viên đã thực hiện đầy đủ các nội dung xác minh cần thiết hay chưa; thông tin về tài sản, thu nhập có được thu thập từ các nguồn phù hợp hay không; kết quả xác minh có phản ánh đúng tình trạng pháp lý và thực tế của tài sản hay không; có bỏ sót tài sản, quyền tài sản hoặc nguồn thu nhập có khả năng thi hành án hay không. Đặc biệt, đối với những trường hợp có dấu hiệu tẩu tán, chuyển dịch tài sản, tài sản đứng tên người khác nhưng có căn cứ nghi ngờ liên quan đến người phải thi hành án hoặc tài sản có nhiều biến động về tình trạng pháp lý, cần kiểm sát kỹ quá trình xác minh và việc áp dụng các biện pháp nghiệp vụ tiếp theo theo quy định pháp luật. Thứ hai, cần tăng cường kiểm sát căn cứ ban hành quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án. Đây là khâu có ý nghĩa quyết định đối với việc phân loại và quản lý hồ sơ thi hành án. Nếu việc xác định chưa có điều kiện thi hành án không đúng căn cứ pháp luật, không đầy đủ kết quả xác minh hoặc dựa trên những thông tin chưa được kiểm chứng thì có thể dẫn đến việc đưa một vụ việc vẫn có khả năng thi hành vào diện chưa có điều kiện thi hành án. Do đó, Kiểm sát viên cần tập trung kiểm tra sự phù hợp giữa kết quả xác minh với căn cứ pháp lý được viện dẫn trong quyết định; đánh giá việc Chấp hành viên đã xem xét toàn diện tài sản, thu nhập và các điều kiện thi hành án khác hay chưa; đồng thời chú ý những trường hợp người phải thi hành án có tài sản nhưng giá trị tài sản, tình trạng cầm cố, thế chấp hoặc nghĩa vụ được bảo đảm chưa được đánh giá đầy đủ. Việc kiểm sát cần hướng tới phát hiện bản chất của vi phạm, không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra hình thức và thời hạn ban hành quyết định. Thứ ba, cần chú trọng kiểm sát việc thực hiện xác minh định kỳ và xử lý hồ sơ chưa có điều kiện thi hành án sau thời hạn 02 năm. Đối với những hồ sơ chưa có điều kiện thi hành án kéo dài, Kiểm sát viên cần kiểm tra việc thực hiện các hoạt động xác minh theo quy định; xác định có hay không việc bỏ sót thời điểm phải xác minh, không cập nhật thông tin mới về tài sản, thu nhập hoặc không xử lý kịp thời khi phát sinh căn cứ cho thấy người phải thi hành án đã có điều kiện thi hành. Đặc biệt, cần phân biệt rõ việc không có thông tin mới về điều kiện thi hành án với việc không phát sinh điều kiện thi hành án trên thực tế. Hai vấn đề này không hoàn toàn đồng nhất. Việc cơ quan thi hành án chưa thu thập được thông tin mới không đương nhiên chứng minh rằng người phải thi hành án không có tài sản hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ. Vì vậy, việc kiểm sát phải tập trung đánh giá tính thực chất của hoạt động xác minh, tránh tình trạng xác minh mang tính hình thức, không đầy đủ nhưng vẫn sử dụng làm căn cứ xử lý hồ sơ theo cơ chế sau 02 năm. Thứ tư, cần kiểm sát chặt chẽ việc thực hiện cơ chế gửi lại yêu cầu thi hành án, bảo đảm không làm ảnh hưởng đến quyền của người được thi hành án. Đối với những vụ việc thuộc diện gửi lại yêu cầu thi hành án, cần kiểm tra việc cơ quan thi hành án đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định pháp luật hay chưa; thời hạn 02 năm đã được xác định chính xác hay chưa; hoạt động xác minh trong thời gian này có được thực hiện đầy đủ hay không; việc gửi lại yêu cầu có được thông báo bằng văn bản và thực hiện đúng trình tự, thủ tục hay không. Đồng thời, cần chú ý kiểm sát việc bảo quản, lưu giữ hồ sơ, tài liệu và các thông tin liên quan để bảo đảm khả năng tiếp tục tổ chức thi hành án khi xuất hiện điều kiện mới. Không để việc gửi lại yêu cầu trở thành căn cứ để cơ quan thi hành án từ chối xem xét, xử lý khi người được thi hành án cung cấp tài liệu chứng minh người phải thi hành án đã có điều kiện thực hiện nghĩa vụ. Thứ năm, cần nâng cao năng lực kiểm sát hoạt động khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử trong xác minh điều kiện thi hành án. Trong bối cảnh chuyển đổi số, Kiểm sát viên không chỉ cần nắm vững các quy định pháp luật về trình tự, thủ tục xác minh mà còn phải từng bước nâng cao khả năng tiếp cận, đánh giá và đối chiếu thông tin được khai thác từ các cơ sở dữ liệu điện tử. Việc kiểm sát cần chú trọng tính hợp pháp của nguồn thông tin, thời điểm cập nhật, mức độ đầy đủ và khả năng xác định chính xác chủ thể có quyền đối với tài sản. Trường hợp có sự khác biệt giữa thông tin trên cơ sở dữ liệu và tình trạng thực tế của tài sản thì cần làm rõ nguyên nhân, tránh việc sử dụng thông tin chưa được kiểm chứng làm căn cứ duy nhất để đưa ra kết luận về điều kiện thi hành án. Đây là yêu cầu mới, đòi hỏi Kiểm sát viên phải kết hợp kiến thức pháp luật với năng lực đánh giá thông tin và kỹ năng ứng dụng công nghệ trong hoạt động kiểm sát, qua đó bảo đảm việc thực hiện chức năng kiểm sát thích ứng với phương thức tổ chức thi hành án trong môi trường số. V. KẾT LUẬN Có thể khẳng định, những quy định mới của Luật THADS năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành về xác minh điều kiện thi hành án đã thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy lập pháp và phương thức quản lý hoạt động THADS. Việc rút ngắn thời hạn xác minh, mở rộng khả năng khai thác dữ liệu trên môi trường số, ghi nhận việc sử dụng kết quả xác minh của Văn phòng THADS, Thừa hành viên và thiết lập cơ chế xử lý riêng đối với việc chưa có điều kiện thi hành án kéo dài đã tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao tính chủ động, hiệu quả và thực chất trong tổ chức thi hành án. Đặc biệt, cơ chế gửi lại yêu cầu thi hành án sau thời hạn 02 năm là một điểm mới có ý nghĩa cả về kỹ thuật lập pháp và phương thức quản trị hoạt động thi hành án. Cơ chế này góp phần khắc phục tình trạng hồ sơ kéo dài, không phát sinh thông tin mới, đồng thời vẫn bảo đảm quyền yêu cầu thi hành án và quyền, lợi ích hợp pháp của người được thi hành án. Tuy nhiên, hiệu quả của những quy định mới không chỉ phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện của pháp luật mà còn phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng tổ chức thực hiện và cơ chế kiểm soát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động THADS. Trong đó, VKSND giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm các hoạt động xác minh, phân loại và xử lý việc chưa có điều kiện thi hành án được thực hiện đúng căn cứ, trình tự, thủ tục pháp luật; kịp thời phát hiện, yêu cầu khắc phục vi phạm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Vì vậy, trong thời gian tới, yêu cầu đặt ra đối với công tác kiểm sát THADS không chỉ là kiểm tra việc tuân thủ các quy định về thời hạn, trình tự và thủ tục xác minh mà còn phải đi sâu kiểm sát tính thực chất, tính đầy đủ và tính chính xác của kết quả xác minh; chú trọng những vụ việc có nguy cơ tồn đọng kéo dài, có dấu hiệu tẩu tán tài sản hoặc có khả năng phát sinh vi phạm trong quá trình xử lý việc chưa có điều kiện thi hành án. Chỉ khi hoạt động xác minh được thực hiện thực chất, việc phân loại và xử lý hồ sơ được tiến hành đúng quy định pháp luật, quyền của người được thi hành án được bảo đảm và các vi phạm được phát hiện, khắc phục kịp thời thì những cải cách của Luật THADS năm 2025 mới thực sự chuyển hóa thành hiệu quả trong thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác THADS và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn hiện nay.
Tác giả bài viết: Nguyễn Cao Đăng - VKSND thành phố Đồng Nai
