Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Đồng Naihttps://vksdongnai.gov.vn/uploads/logo-vks_2_1.png
Thứ năm - 09/07/2026 04:34570
Luật Thi hành án hình sự (THAHS) năm 2025 được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 ngày 10/12/2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Luật gồm 15 chương, 180 điều, được ban hành trên cơ sở kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Thi hành án hình sự năm 2019, đồng thời sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng để đáp ứng yêu cầu thực tiễn thi hành án hình sự trong giai đoạn mới
Một trong những điểm nổi bật của Luật THAHS năm 2025 là tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức thi hành án hình sự theo hướng chặt chẽ hơn, hiện đại hơn, sát thực tiễn hơn và tăng vai trò của cấp cơ sở trong quản lý người chấp hành án. Những điểm mới đáng chú ý gồm:
1. Mở rộng và làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh của Luật
Luật THAHS năm 2025 xác định rõ hơn phạm vi điều chỉnh, bao quát toàn bộ hoạt động thi hành án hình sự, từ nguyên tắc, trình tự, thủ tục, tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, người có thẩm quyền đến quyền, nghĩa vụ của người chấp hành án, pháp nhân thương mại chấp hành án và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. So với Luật THAHS năm 2019, Luật THAHS năm 2025 đã bổ sung nội dung hợp tác quốc tế trong thi hành án hình sự ngay trong phạm vi điều chỉnh. Đây là bước hoàn thiện quan trọng, phù hợp với yêu cầu hội nhập và xử lý các vấn đề thi hành án có yếu tố nước ngoài.
2. Bổ sung quyết định của Viện kiểm sát là quyết định được thi hành
Luật THAHS năm 2025 bổ sung quy định: quyết định của Viện kiểm sát được thi hành theo quy định của pháp luật. So với Luật THAHS năm 2019, đây là điểm mới có ý nghĩa quan trọng nhằm bảo đảm tính đồng bộ với hoạt động tố tụng và kiểm sát thi hành án hình sự, đồng thời khẳng định rõ giá trị pháp lý của các quyết định do Viện kiểm sát ban hành trong những trường hợp pháp luật quy định.
3. Điều chỉnh hệ thống tổ chức thi hành án hình sự theo mô hình mới, tăng vai trò của Công an cấp xã
Luật THAHS năm 2025 sửa đổi hệ thống tổ chức thi hành án hình sự theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Theo đó, không còn quy định cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện như Luật THAHS năm 2019. Thay vào đó, Luật bổ sung Công an cấp xã là cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự. Đây là điểm sửa đổi quan trọng, phản ánh xu hướng đưa công tác quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án tại cộng đồng về sát cơ sở hơn.
4. Bổ sung cụ thể nhiệm vụ của Ủy ban nhân dân cấp xã, Công an cấp xã trong quản lý người chấp hành án tại cộng đồng
Luật THAHS năm 2025 cụ thể hóa nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban nhân dân cấp xã, Công an cấp xã và đơn vị quân đội trong quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án tại cộng đồng. Các đối tượng quản lý bao gồm người được hưởng án treo, người chấp hành án cải tạo không giam giữ, cấm cư trú, quản chế, người được hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện,…Quy định mới thể hiện rõ thi hành án hình sự không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chuyên trách mà còn gắn chặt với vai trò của chính quyền cơ sở, lực lượng Công an cấp xã, gia đình và cộng đồng.
5. Bổ sung nguyên tắc ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số
Luật THAHS năm 2025 bổ sung nguyên tắc ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động thi hành án hình sự. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để đẩy mạnh số hóa hồ sơ, xây dựng cơ sở dữ liệu, kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm tra, giám sát và bảo đảm tính chính xác trong thi hành án hình sự.
6. Bổ sung việc thu thập thông tin sinh trắc học
Luật THAHS năm 2025 bổ sung quy định về thu thập thông tin sinh trắc học gồm mống mắt, ADN, giọng nói đối với phạm nhân và một số người chấp hành án trong trường hợp chưa có dữ liệu. Đây là bước phát triển quan trọng về phương thức quản lý, giúp nâng cao độ chính xác trong nhận diện, quản lý người chấp hành án, đồng thời phục vụ yêu cầu nghiệp vụ và kết nối với cơ sở dữ liệu căn cước.
7. Hoàn thiện thủ tục thi hành án phạt tù
Luật THAHS năm 2025 bổ sung, chỉnh lý nhiều quy định về thi hành quyết định thi hành án phạt tù theo hướng rõ ràng, chặt chẽ hơn. Đáng chú ý là quy định cụ thể về thời hạn hoàn chỉnh hồ sơ, chuyển người chấp hành án đến cơ sở giam giữ; quy định trách nhiệm của người bị kết án đang tại ngoại phải có mặt để chấp hành án trong thời hạn luật định; trường hợp không chấp hành sẽ bị áp giải. Những sửa đổi này góp phần bảo đảm việc thi hành bản án, quyết định của Tòa án được kịp thời, nghiêm minh.
8. Bổ sung quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của phạm nhân
Luật THAHS năm 2025 ghi nhận quyền của phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể và được hưởng chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật. Đồng thời, Luật quy định điều kiện chặt chẽ để bảo đảm việc thực hiện quyền này mang tính nhân đạo, an toàn và không ảnh hưởng đến việc chấp hành án.
9. Hoàn thiện quy định về giam giữ phạm nhân
Luật THAHS năm 2025 tiếp tục hoàn thiện quy định về giam giữ phạm nhân theo hướng linh hoạt, phù hợp thực tiễn. Luật bổ sung quy định về bố trí giam giữ trong một số trường hợp đặc biệt; quy định giam giữ riêng đối với phạm nhân có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức trong thời gian chờ giám định. Những sửa đổi này góp phần bảo đảm an toàn trong quản lý giam giữ và bảo vệ quyền, sức khỏe của phạm nhân.
10. Hoàn thiện chế độ lao động, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân
Luật THAHS năm 2025 tiếp tục hoàn thiện quy định về lao động, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân theo hướng cụ thể hơn, đặc biệt là luật hóa mô hình tổ chức lao động ngoài trại giam. Đồng thời, Luật quy định rõ các trường hợp không được đưa ra lao động ngoài trại giam, bảo đảm yêu cầu quản lý và an toàn. Điểm mới này giúp việc lao động không chỉ phục vụ quản lý, cải tạo mà còn gắn với mục tiêu trang bị kỹ năng nghề, chuẩn bị điều kiện tái hòa nhập cộng đồng.
11. Sửa đổi tiêu chí xếp loại chấp hành án phạt tù theo hướng công bằng hơn
Luật THAHS năm 2025 không còn lấy kết quả khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội gây ra làm tiêu chí trực tiếp để đánh giá, xếp loại chấp hành án phạt tù. Việc đánh giá tập trung vào ý thức chấp hành nội quy, kết quả học tập, lao động, cải tạo và thái độ chấp hành án, qua đó bảo đảm công bằng hơn, nhất là đối với phạm nhân có hoàn cảnh khó khăn.
12. Bổ sung, hoàn thiện quy định về khen thưởng và xử lý vi phạm
Luật THAHS năm 2025 bổ sung hình thức khen thưởng đối với phạm nhân, đồng thời quy định linh hoạt hơn trong xử lý vi phạm. Khi xem xét kỷ luật, người có thẩm quyền có thể cân nhắc tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ để áp dụng hình thức phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, cải tạo.
13. Bảo đảm tốt hơn chế độ thăm gặp, liên lạc và chăm sóc y tế
Luật THAHS năm 2025 sửa đổi theo hướng bảo đảm tốt hơn các chế độ của phạm nhân. Đáng chú ý là bổ sung hình thức thăm gặp, tiếp xúc lãnh sự trực tuyến; kết nối hình ảnh, âm thanh với người thân thích; quy định tiếp tục hưởng bảo hiểm y tế và Nhà nước chi trả phần chi phí vượt định mức. Các sửa đổi này thể hiện rõ sự thay đổi về tư duy quản lý theo hướng nhân văn hơn.
14. Quy định cụ thể hơn việc người chấp hành án tại cộng đồng đi làm việc, học tập
Luật năm 2025 bổ sung quy định về việc người chấp hành án tại cộng đồng được xem xét đi làm việc, học tập ngoài nơi cư trú theo điều kiện, trình tự luật định. Quy định này vừa tạo điều kiện ổn định cuộc sống, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, giám sát.
15. Rút ngắn, cụ thể hóa một số thủ tục trong thi hành án hình sự
Luật THAHS năm 2025 sửa đổi nhiều thủ tục liên quan đến các chế định khoan hồng như hoãn, tạm đình chỉ, giảm án, tha tù trước thời hạn có điều kiện… Các thủ tục được quy định rõ hơn về thẩm quyền, thời hạn, hồ sơ; một số thời hạn được rút ngắn, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết công việc trong thực tiễn.
16. Hoàn thiện quy định về thi hành biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh
Luật THAHS năm 2025 sửa đổi, bổ sung quy định về thi hành biện pháp bắt buộc chữa bệnh theo hướng xác định rõ hơn trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Quy định này bảo đảm việc áp dụng biện pháp được thực hiện đúng trình tự, vừa đáp ứng yêu cầu điều trị, vừa bảo đảm an toàn xã hội.
17. Tăng cường trách nhiệm trong công tác tái hòa nhập cộng đồng
Luật THAHS năm 2025 nhấn mạnh hơn trách nhiệm của cơ quan, tổ chức ở cơ sở trong việc giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù, người được đặc xá, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện tái hòa nhập cộng đồng. Các biện pháp hỗ trợ được quy định cụ thể hơn như dạy nghề, vay vốn, tìm việc làm… Công an cấp xã được giao vai trò tham mưu cho Ủy ban nhân dân cấp xã trong công tác này.
18. Hoàn thiện quy định về quản lý nhà nước trong thi hành án hình sự
Luật THAHS năm 2025 tiếp tục hoàn thiện quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước trong thi hành án hình sự, xác định rõ vai trò của Bộ Công an và cơ chế phối hợp với các cơ quan liên quan. Đồng thời, bổ sung các quy định về quản lý cơ sở giam giữ, tổ chức thi hành án phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
19. Quy định về hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp
Luật THAHS năm 2025 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Các quy định chuyển tiếp được thiết kế nhằm bảo đảm việc thi hành án không bị gián đoạn, đồng thời xử lý phù hợp các trường hợp đang thực hiện theo Luật THAHS năm 2019.
Kết luận
Có thể thấy, Luật THAHS năm 2025 là bước hoàn thiện quan trọng của pháp luật về thi hành án hình sự. Những sửa đổi, bổ sung của Luật không chỉ nhằm khắc phục những bất cập của Luật THAHS năm 2019, mà còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới: tinh gọn bộ máy, tăng hiệu lực quản lý ở cơ sở, đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo đảm tốt hơn quyền con người và nâng cao hiệu quả tái hòa nhập cộng đồng. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan có thẩm quyền, trong đó có Viện kiểm sát nhân dân, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ trong công tác thi hành án hình sự./.
