Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin. Bên cạnh cơ quan nhà nước, Luật bổ sung trách nhiệm của đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin theo quy định. Quy định này có ý nghĩa thiết thực đối với các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đời sống người dân, trong đó có giáo dục, y tế và các dịch vụ công thiết yếu khác.
Hình ảnh: Tóm tắt một số nội dung mới trong Luật Tiếp cận thông tin năm 2026
Mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin
Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 có sự điều chỉnh đáng chú ý về phạm vi chủ thể thực hiện trách nhiệm cung cấp thông tin. Theo Điều 10 của Luật này, bên cạnh các cơ quan nhà nước, những đơn vị sự nghiệp công lập được giao cung ứng các dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu cũng phải thực hiện trách nhiệm cung cấp thông tin theo quy định pháp luật. Sự mở rộng này góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt ở những lĩnh vực gắn trực tiếp với nhu cầu thiết yếu của người dân.
Ngoài ra, cũng làm rõ hơn trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền địa phương trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Theo đó, Uỷ ban nhân dân (UBND) cấp xã chủ yếu thực hiện cung cấp các thông tin do chính mình tạo ra; đối với thông tin do cơ quan khác tạo lập, việc cung cấp được thực hiện theo các trường hợp pháp luật quy định. Đồng thời, UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã được chủ động xác định đầu mối cung cấp thông tin phù hợp với cơ cấu tổ chức và điều kiện thực tế của từng địa phương. Quy định này giúp phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp chính quyền, hạn chế sự trùng lặp và tạo thuận lợi hơn cho người dân khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin.
Mở rộng phạm vi thông tin phải công khai
Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 tiếp tục hoàn thiện các quy định về những thông tin bắt buộc phải công khai, qua đó đáp ứng tốt hơn yêu cầu minh bạch trong quản lý nhà nước cũng như nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân và doanh nghiệp.
Theo Điều 17, ngoài các nhóm thông tin đã được quy định trước đây, Luật bổ sung nhiều nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống xã hội. Có thể kể đến thông tin về xử phạt vi phạm hành chính trong một số lĩnh vực như an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dược, lao động, sản xuất và buôn bán hàng giả trong trường hợp gây hậu quả lớn hoặc tạo dư luận xã hội xấu; kết luận kiểm định, đánh giá chất lượng nhà chung cư và kế hoạch cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư; thông tin liên quan đến cơ sở giáo dục, tình hình thu - chi tài chính, kế hoạch và kết quả hoạt động; giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; thông tin về các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có hành vi vi phạm pháp luật về y tế cùng nhiều nội dung thiết thực khác.
Việc bổ sung các nhóm thông tin này tạo điều kiện để người dân tiếp cận đầy đủ hơn những vấn đề có liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của mình, đồng thời tăng cường khả năng giám sát đối với hoạt động của cơ quan, tổ chức và đơn vị cung cấp dịch vụ công.
Hoàn thiện quy định về thông tin công dân được tiếp cận và không được tiếp cận
Bên cạnh việc mở rộng phạm vi thông tin phải công khai, Luật tiếp tục xác định rõ ranh giới giữa thông tin công dân được tiếp cận, thông tin chỉ được tiếp cận khi đáp ứng điều kiện nhất định và thông tin không được tiếp cận. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa quyền tiếp cận thông tin của công dân với yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, dữ liệu cá nhân và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Theo Điều 15, có 06 nhóm thông tin công dân không được tiếp cận, bao gồm: thông tin thuộc bí mật nhà nước; thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; bí mật kinh doanh; thông tin mà việc cung cấp có thể gây phương hại đến lợi ích của Nhà nước, quốc phòng, an ninh quốc gia, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; thông tin thuộc bí mật công tác; thông tin về các cuộc họp nội bộ và những tài liệu được soạn thảo để phục vụ công việc nội bộ của cơ quan, đơn vị.
Trong bối cảnh số hóa ngày càng sâu rộng, Luật cũng nhấn mạnh hơn yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình cung cấp, sử dụng và khai thác thông tin, qua đó phù hợp với yêu cầu quản lý thông tin trên môi trường số.
Đa dạng hóa hình thức công khai, cung cấp thông tin và thúc đẩy chuyển đổi số
Một trong những định hướng nổi bật của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động công khai và cung cấp thông tin.
Khoản 3 Điều 3 xác định nguyên tắc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và tăng cường cung cấp thông tin trên môi trường số. Trên cơ sở đó, thông tin có thể được công khai thông qua nhiều kênh khác nhau như cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu, các kênh nội dung, trang cộng đồng chính thức của cơ quan, đơn vị và các phương tiện thông tin đại chúng.
Việc mở rộng các phương thức công khai giúp người dân có thể tiếp cận thông tin thuận tiện, nhanh chóng hơn, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng phục vụ, thúc đẩy xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và thích ứng với quá trình chuyển đổi số. Luật cũng giao Chính phủ quy định chi tiết các biện pháp bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và trình tự, thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu, qua đó bảo đảm việc thực hiện được thống nhất trên phạm vi cả nước.
Việc ban hành Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, đồng thời góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động quản lý nhà nước. Để các quy định của Luật được triển khai hiệu quả, các cơ quan, đơn vị cần chủ động tuyên truyền, phổ biến những nội dung mới; thực hiện đầy đủ trách nhiệm công khai, cung cấp thông tin; đẩy mạnh số hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu; đồng thời bảo đảm chặt chẽ các yêu cầu về bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân và các thông tin thuộc diện hạn chế tiếp cận theo quy định của pháp luật.
Đối với Viện kiểm sát nhân dân, việc thực hiện đầy đủ, đúng quy định của Luật góp phần tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động của Ngành; nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp; phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới./.
