- Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao có thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân cấp tỉnh; bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án khác khi xét thấy cần thiết, trừ quyết định của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
- Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh có quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân khu vực trong phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ.
Về tình hình thụ lý, giải quyết đơn đề nghị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân khu vực: đơn do Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh chuyển về 06 đơn; Đơn do Thanh tra, khiếu tố của cơ quan chuyển cho đơn vị 04 đơn. Kết quả giải quyết xong 09 đơn, tỷ lệ 90% (vượt 10% so với chỉ tiêu ngành đề ra). Còn 01 đơn đang giải quyết (đã có công văn yêu cầu cung cấp hồ sơ).
Vụ việc điển hình: Công ty NTN có đơn đề nghị Viện trưởng VKSND thành phố Đồng Nai kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, theo hướng sửa Bản án số 73/2025/KDTM-ST, chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện, buộc Tổng Công ty cổ phần bảo hiểm P bồi thường 16.256.300.000 đồng, lý do: Tòa án cấp sơ thẩm đã vi phạm thủ tục tố tụng trong việc thu thập chứng cứ thể hiện; Quyết định của bản án không phù hợp với những tình tiết khách quan của vụ án; Bản án chưa xác định rõ và đánh giá từng yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và xác định phạm vi trách nhiệm bảo hiểm chưa đầy đủ, toàn diện. Kèm theo đơn Công ty NTN có cung cấp một số tài liệu, chứng cứ (bản photo) trong đó có tài liệu mới là các hóa đơn giá trị gia tăng thể hiện chi phí sửa chữa, tháo dỡ, dọn dẹp vận chuyển liên quan đến vụ nổ lò hơi và các biên bản nghiệm thu (bản photo có chữ ký của một bên là Đại diện Ban quản lý nhưng không có chữ ký của bên đại diện bộ phận thi công) về lò hơi số 02, 03.
Trong vụ án kinh doanh thương mại về tranh chấp hợp đồng bảo hiểm, giữa:
Nguyên đơn: Công ty TNHH NTN.
Địa chỉ: Số R, tổ 10, Khu phố 11, phường An Bình, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đông Nai.
Bị đơn: Tổng Công ty cổ phần bảo hiểm P.
Địa chỉ: Tầng X tòa nhà M, số 229 phố Tây Sơn, quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội.
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:
1. Công ty Bảo hiểm P, địa chỉ số Y, Hà Huy Giáp, phường Quyết Thắng, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai;
2. Ngân hàng TMCP … Việt Nam, địa chỉ số Z, Trần Quang Khải, phường Lý Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội;
3. Công ty Cổ phần giấy SG, địa chỉ Khu công nghiệp M, huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.
Nội dung vụ án: Công ty TNHH NTN cung cấp, lắp đặt và vận hành 03 lò hơi tại Công ty Cổ phần giấy SG. Địa chỉ: KCN M, huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu. Đồng thời Công ty TNHH NTN và Công ty Bảo hiểm P ký kết 07 Hợp đồng bảo hiểm nồi hơi và bảo hiểm trách nhiệm công cộng, cụ thể: Hợp đồng bảo hiểm nồi hơi số P-15/DNI/XCG/3201/0005 ngày 24/03/2015V (Hợp đồng số 05); Hợp đồng bảo hiểm nồi hơi số P-15/DNI/XCG/3201/0006 ngày 26-3-2015 (Hợp đồng số 06); Hợp đồng bảo hiểm nồi hơi số P-15/DNI/XCG/3201/0007 ngày 30-09-2015 (Hợp đồng số 07); Hợp đồng bảo hiểm nồi hơi số P-15/ĐNI/XCG/3201/0008 ngày 30-09-2015 (Hợp đồng số 08); Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm công cộng số P-15/DNI/XCG/3303/0009 ngày 24/03/2015 (Hợp đồng số 09); Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm công cộng số P-15/DNI/XCG/3303/0010 ngày 26-3-2015 (Hợp đồng số 10) và Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm công cộng số P-15/DNI/XCG/3303/0057 ngay 30-09-2015 (Hợp đồng số 57).
Khoảng 00 giờ 30 phút ngày 13/11/2015 xảy ra sự cố nổ lò hơi số 3 tại Công ty Cổ phần Giấy SG. Kết luận giám định của Cơ quan Cảnh sát điều tra xác định nguyên nhân do lỗi kỹ thuật, không có dấu hiệu tội phạm.
Công ty NTN yêu cầu bồi thường thiệt hại phát sinh từ sự cố, gồm thiệt hại lò hơi, thiệt hại tài sản của bên thứ ba và các chi phí liên quan.
Quá trình xem xét các yêu cầu theo đơn kiến nghị:
-Đối với lý do cho rằng Tòa án cấp sơ thẩm đã vi phạm thủ tục tố tụng trong việc thu thập chứng cứ thể hiện
Xét thấy, Quyết định giám đốc thẩm số 28/2018/KDTM-GĐT ngày 26/6/2018 đã hủy các bản án trước và yêu cầu khi xét xử lại phải xác định nguyên nhân, mức độ tổn thất, mức khấu trừ và các căn cứ xác định trách nhiệm bảo hiểm. Đây là những vấn đề đòi hỏi phải có tài liệu, chứng cứ chứng minh cụ thể.
Trong quá trình giải quyết lại vụ án, NORI tại Văn bản số 08.04/24Cv ngày 16/4/2024 xác định Công ty NTN chưa cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng minh thiệt hại nên NORI chưa đủ cơ sở lập báo cáo giám định cuối cùng; NORI cũng xác định đã nhiều lần yêu cầu Công ty cung cấp hồ sơ nhưng chưa được cung cấp đầy đủ (BL 1445). Tại Biên bản làm việc ngày 19/6/2024, đại diện Công ty NTN còn trình bày chưa biết NORI cần tài liệu gì để lập kết luận giám định cuối cùng và đề nghị được liên hệ NORI để xác định tài liệu cần cung cấp (BL 1447).
Sau đó, theo yêu cầu của Tòa án, NORI tại Văn bản số 08.03/24CV ngày 18/3/2025 đã xác định cụ thể các nhóm tài liệu cần thiết để tiếp tục giám định, gồm hồ sơ tài chính, danh mục tài sản, hồ sơ thiết kế, nghiệm thu, sửa chữa, bảo trì, thanh quyết toán, chứng từ thiệt hại và chứng từ chứng minh việc bồi thường cho bên thứ ba (BL 1926-1927). Ngày 20/3/2025, Tòa án ban hành Thông báo số 475/TB-TA yêu cầu Công ty NTN cung cấp các tài liệu này (BL 1928). Tuy nhiên, tại Biên bản ngày 10/4/2025, đại diện Công ty NTN trình bày Công ty vẫn đang thu thập, tổng hợp tài liệu để giao nộp (BL 1930).
Như vậy, mặc dù Công ty NTN cho rằng trước đây đã cung cấp nhiều tài liệu cho P và NORI, nhưng hồ sơ thể hiện đến thời điểm Tòa án giải quyết lại vụ án, các tài liệu cần thiết để hoàn tất việc giám định vẫn chưa được cung cấp đầy đủ. Việc Tòa án xác định nguyên đơn chưa chứng minh đầy đủ thiệt hại trên cơ sở ý kiến của NORI và quá trình yêu cầu giao nộp chứng cứ nêu trên là có căn cứ.
Đối với các biên bản nghiệm thu lò hơi số 02, số 03 mà Công ty cung cấp kèm theo đơn, đây là tài liệu thuộc nhóm hồ sơ nghiệm thu mà NORI yêu cầu để phục vụ giám định. Tuy nhiên, đây chỉ là một số tài liệu trong nhiều nhóm tài liệu cần thiết; tài liệu được cung cấp dưới dạng photocopy và chỉ có chữ ký của một bên nên chưa đủ cơ sở xác định đầy đủ giá trị chứng minh. Các tài liệu này không thể thay thế cho toàn bộ hồ sơ tài chính, tài sản, thiết kế, sửa chữa, bảo trì, thanh quyết toán và chứng từ thiệt hại mà NORI yêu cầu.
Việc P chỉ định NORI thực hiện giám định không làm mất đi nghĩa vụ của Công ty NTN trong việc cung cấp tài liệu chứng minh cho yêu cầu bồi thường của mình. Do đó, chưa có căn cứ xác định Tòa án cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong việc thu thập, đánh giá chứng cứ.
- Đối với lý do cho rằng quyết định của bản án không phù hợp với những tình tiết khách quan của vụ án
Xét thấy, hồ sơ vụ án thể hiện Tòa án đã thu thập, xem xét các tài liệu do các bên cung cấp và tài liệu do Tòa án thu thập. Việc một khoản chi phí có hóa đơn, chứng từ không đương nhiên xác định đó là tổn thất thuộc phạm vi trách nhiệm bảo hiểm; nguyên đơn còn phải chứng minh khoản chi phí thực tế phát sinh có quan hệ với sự kiện bảo hiểm và đáp ứng điều kiện, điều khoản của hợp đồng.
Đối với yêu cầu bồi thường 1.510.790.352 đồng thiệt hại của Công ty Cổ phần Giấy SG, Công ty NTN cho rằng đã thanh toán khoản tiền này. Tuy nhiên, Công ty Cổ phần Giấy SG xác định đã nhận 491.239.891 đồng; Công ty NTN không đồng ý và chưa cung cấp đầy đủ tài liệu chứng minh nghĩa vụ pháp lý phải bồi thường, mức thiệt hại thực tế và số tiền thực tế đã thanh toán tương ứng với khoản yêu cầu. NORI cũng xác định chưa có đủ chứng từ chứng minh trách nhiệm pháp lý của Công ty NTN đối với thiệt hại vật chất của bên thứ ba. Vì vậy, việc Tòa án không chấp nhận khoản yêu cầu này do chưa đủ chứng cứ là phù hợp với hồ sơ.
Đối với các hóa đơn giá trị gia tăng mới cung cấp kèm theo đơn, nội dung chủ yếu thể hiện chi phí sửa chữa, tháo dỡ, dọn dẹp, vận chuyển. Các hóa đơn này không tự thân chứng minh P có trách nhiệm bồi thường. Đối với các khoản thuộc Điều 25 của điều khoản bảo hiểm, chi phí thu dọn, tháo dỡ, hủy bỏ và các chi phí bảo đảm an toàn hiện trường phải có sự đồng ý của P. Công ty NTN chưa chứng minh được các khoản chi phí này đã được P đồng ý trước khi thực hiện. Vì vậy, việc Tòa án không chấp nhận các khoản chi phí không đáp ứng điều kiện của Điều 25 là có căn cứ.
Riêng khoản 340.000.000 đồng thuê kho chứa phế liệu, cần xem xét theo Điều 15 về chi phí bảo vệ tạm thời. Công ty NTN phải chứng minh đây là khoản chi phí cần thiết, hợp lý để bảo vệ tài sản được bảo hiểm trong thời gian chờ sửa chữa hoặc thay thế. Trong khi đó, hồ sơ giám định xác định lò hơi số 03 bị hư hỏng nặng, không thể sửa chữa và chỉ còn là phế liệu; hồ sơ cũng chưa thể hiện đầy đủ thời gian thuê kho, số tiền thực tế thanh toán và sự cần thiết, hợp lý của khoản chi. Do đó, chưa đủ căn cứ xác định khoản tiền này thuộc phạm vi trách nhiệm bảo hiểm.
Như vậy, các tài liệu, chứng từ mà Công ty NTN viện dẫn không đủ làm thay đổi các tình tiết khách quan đã được Tòa án xác định. Chưa có căn cứ cho rằng Bản án số 73/2025/KDTM-ST đã bỏ sót hoặc đánh giá sai chứng cứ để kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm.
- Đối với lý do cho rằng Bản án chưa xác định rõ và đánh giá từng yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và xác định phạm vi trách nhiệm bảo hiểm chưa đầy đủ, toàn diện
Qua các nhận định tại các mục [6] đến [10] của Bản án số 73/2025/KDTM-ST, có cơ sở xác định Hội đồng xét xử đã lần lượt xem xét các yêu cầu của nguyên đơn và căn cứ pháp lý, điều khoản bảo hiểm tương ứng.
Cụ thể, tại mục [6], Tòa án xem xét yêu cầu công nhận hiệu lực Hợp đồng số 06 và Hợp đồng số 10, phân tích việc đóng phí bảo hiểm, việc doanh nghiệp bảo hiểm tiếp nhận phí, xuất hóa đơn và không có thông báo chấm dứt hiệu lực hợp đồng, từ đó xác định hiệu lực của các hợp đồng này.
Tại mục [7], Tòa án xem xét yêu cầu bồi thường tổn thất, đối chiếu với quy định về giám định tổn thất, đánh giá giá trị chứng minh của chứng thư thẩm định giá, tình trạng chưa hoàn thành giám định của NORI và việc nguyên đơn chưa cung cấp đầy đủ hồ sơ để xác định tổn thất. Đồng thời, Tòa án đã phân biệt giữa hạn mức bảo hiểm và thiệt hại thực tế được bồi thường, xác định hạn mức chỉ là giới hạn trách nhiệm tối đa của doanh nghiệp bảo hiểm.
Tại mục [8], Tòa án xem xét riêng yêu cầu bồi thường trách nhiệm đối với bên thứ ba, đánh giá chứng cứ về thiệt hại và việc nguyên đơn đã thực tế bồi thường cho Công ty Cổ phần Giấy SG, từ đó xác định chưa đủ căn cứ để chấp nhận yêu cầu.
Tại mục [9], Tòa án tiếp tục xem xét các khoản chi phí khác mà nguyên đơn yêu cầu, đối chiếu với điều khoản bảo hiểm về điều kiện phát sinh trách nhiệm đối với các chi phí tháo dỡ, dọn dẹp, vận chuyển và xác định nguyên đơn chưa thực hiện điều kiện thông báo, trao đổi, được doanh nghiệp bảo hiểm chấp thuận theo thỏa thuận.
Tại mục [10], Tòa án ghi nhận và đình chỉ đối với các yêu cầu nguyên đơn đã tự nguyện rút, theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.
Như vậy, Bản án đã phân định từng nhóm yêu cầu khởi kiện và xem xét trên các căn cứ tương ứng, bao gồm hiệu lực hợp đồng, phạm vi bảo hiểm, điều kiện phát sinh trách nhiệm, thiệt hại thực tế, mức khấu trừ và giới hạn trách nhiệm bảo hiểm. Việc Tòa án sau khi đánh giá chứng cứ không chấp nhận toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn không đồng nghĩa với việc chưa xem xét hoặc bỏ sót yêu cầu khởi kiện.
Đặc biệt, việc Tòa án xác định nguyên đơn chưa chứng minh đầy đủ thiệt hại thực tế và chưa đáp ứng các điều kiện để phát sinh trách nhiệm bảo hiểm là kết quả của việc đánh giá chứng cứ và áp dụng các thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm, không phải là việc không xác định phạm vi trách nhiệm bảo hiểm.
Trên đây là kết quả bước đầu thực hiện chức năng nhiệm vụ giải quyết đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm án hành chính, lao động, kinh doanh thương mại trong 9 tháng năm 2026./.
