VKSND Khu vực 13 triển khai thực hiện nghị quyết 205/2025/QH15
Từ thực tiễn công tác kiểm sát giải quyết các vụ án dân sự, VKSND Khu vực 13 đã chú trọng rà soát, nghiên cứu kỹ hồ sơ, đánh giá toàn diện chứng cứ, nhất là đối với những vụ án có đương sự là người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người dân tộc thiểu số hoặc những người gặp hạn chế trong khả năng tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Qua đó, Kiểm sát viên chủ động phát hiện những vi phạm trong quá trình giải quyết vụ án để kịp thời đề xuất lãnh đạo đơn vị xem xét, thực hiện quyền kháng nghị theo quy định;
Một trong những vụ án điển hình là vụ “Tranh chấp hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất” do Tòa án nhân dân (TAND) Khu vực 13, thành phố Đồng Nai giải quyết;
Qua nghiên cứu hồ sơ vụ án, Kiểm sát viên nhận thấy, vụ án không chỉ đơn thuần là tranh chấp về nghĩa vụ tài sản giữa các đương sự mà còn liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của những người có hoàn cảnh đặc biệt, trong đó có người dân tộc thiểu số;
Theo hồ sơ vụ án, quyền sử dụng đất được ông B, bà Th sử dụng để thế chấp cho ngân hàng có nguồn gốc từ các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất (CNQSDĐ) được xác lập trước đó với ông Điểu M, bà Thị P và ông Điểu Tr, bà Thị C;
Tuy nhiên, quá trình nghiên cứu hồ sơ, Kiểm sát viên nhận thấy, việc xác lập các hợp đồng CNQSDĐ có những vấn đề cần được làm rõ về trình tự, thủ tục công chứng. Cụ thể, ông Điểu M, bà Thị P, ông Điểu Tr và bà Thị C là người dân tộc thiểu số, không biết chữ. Trong khi đó, hồ sơ thể hiện các hợp đồng CNQSDĐ được công chứng nhưng chưa làm rõ đầy đủ điều kiện về việc đọc, viết, nghe, nói và khả năng hiểu tiếng Việt của những người tham gia giao dịch; đồng thời chưa làm rõ việc thực hiện các yêu cầu về người làm chứng, người phiên dịch theo quy định pháp luật;
Trong quá trình giải quyết vụ án, TAND Khu vực 13 chưa thu thập đầy đủ chứng cứ để xác định ông Điểu M, bà Thị P, ông Điểu Tr và bà Thị C có biết đọc, biết viết, nghe, nói và hiểu rõ tiếng Việt hay không; đồng thời chưa làm rõ điều kiện, tư cách của người chứng kiến, người phiên dịch trong quá trình công chứng các hợp đồng CNQSDĐ;
Bên cạnh đó, quá trình thẩm định, định giá tài sản trên đất cũng còn những vấn đề cần được xem xét. Đối với các tài sản là nhà ở của gia đình ông Điểu M, bà Thị P, ông Điểu Tr, bà Thị C, ngân hàng chưa làm rõ đầy đủ nguồn gốc tài sản, chưa làm việc với những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đang sinh sống trên đất; đồng thời chưa giải thích đầy đủ cho những người này về việc quyền sử dụng đất đã được chuyển nhượng, thế chấp và hậu quả pháp lý có thể phát sinh;
Mặc dù còn những vấn đề chưa được làm rõ, bản án dân sự sơ thẩm của TAND khu vực 13 đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là ngân hàng; gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của các đương sự;
Nhận thấy, bản án có những vi phạm cần được khắc phục, VKSND Khu vực 13 đã thực hiện quyền kháng nghị một phần bản án theo hướng hủy phần bản án liên quan đến quyền sử dụng đất và tài sản trên đất của các hộ gia đình ông Điểu M, bà Thị P, ông Điểu Tr và bà Thị C để giải quyết lại theo đúng quy định;
Kháng nghị của VKSND Khu vực 13 đã được TAND thành phố Đồng Nai xét xử phúc thẩm chấp nhận. Theo đó, Tòa án cấp phúc thẩm hủy một phần bản án dân sự sơ thẩm của TAND khu vực 13 đối với phần tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất và tài sản trên đất của các hộ gia đình ông Điểu M, bà Thị P, ông Điểu Tr và bà Thị C; đồng thời giao hồ sơ cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm;
Kết quả trên cho thấy vai trò của Kiểm sát viên trong việc nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ và phát hiện vi phạm trong quá trình giải quyết vụ án dân sự; việc thực hiện quyền kháng nghị không chỉ nhằm bảo đảm bản án được ban hành đúng pháp luật mà còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người có hoàn cảnh đặc biệt, nhất là khi họ gặp hạn chế trong việc tự bảo vệ quyền lợi của mình;
Từ một vụ án cụ thể, VKSND Khu vực 13, thành phố Đồng Nai tiếp tục khẳng định yêu cầu nâng cao chất lượng công tác kiểm sát giải quyết các vụ án dân sự, lấy việc bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất làm trọng tâm; đồng thời chú trọng bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích hợp pháp của những chủ thể dễ bị tổn thương;
Đây cũng là phương pháp VKSND Khu vực 13, thành phố Đồng Nai chủ động cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 205/2025/QH15, trong thực tiễn công tác, mặc dù địa phương không thuộc phạm vi thí điểm. Qua đó góp phần nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động tư pháp, bảo đảm công lý được thực thi, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được tôn trọng, bảo vệ, hướng tới xây dựng nền tư pháp công bằng, nhân văn và vì Nhân dân./.
