Viện Kiểm Sát nhân dân tỉnh Đồng Nai tăng cường thực hiện quyền yêu cầu trong công tác kiểm sát giải quyết các vụ án hành chính.

Quyền yêu cầu là một trong những quyền năng pháp lý quan trọng của Viện kiểm sát khi thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hành chính. Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội tại địa phương thì các khiếu kiện hành chính tại Tòa án ngày càng nhiều, do đó, số vụ án hành chính Viện kiểm sát thực hiện kiểm sát cũng tăng theo. Việc thực hiện quyền yêu cầu của Viện kiểm sát khi kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hành chính thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất định, khẳng định vị trí, vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng hành chính; đảm bảo việc giải quyết vụ án hành chính tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật góp phần ổn định xã hội, củng cố niềm tin của người dân vào các cơ quan nhà nước ở địa phương. Hình ảnh tại hội nghị Hình ảnh tại hội nghị 1. Căn cứ pháp lý về quyền yêu cầu trong tố tụng hành chính của Viện kiểm sát nhân dân. Theo quy định tại điểm a Khoản 3 Điều 4 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Viện kiểm sát có quyền: “Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động tư pháp theo đúng quy định của pháp luật; tự kiểm tra việc tiến hành hoạt động tư pháp thuộc thẩm quyền và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát nhân dân; cung cấp hồ sơ, tài liệu để Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định trong hoạt động tư pháp”. Theo Khoản 6 Điều 27 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Viện kiểm sát có quyền “yêu cầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xử lý nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật”. Quyền yêu cầu của Viện kiểm sát nhân dân trong công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính được quy định chung tại Khoản 2 Điều 25: Viện kiểm sát nhân dân có quyền yêu cầu theo quy định của pháp luật trong quá trình kiểm sát giải quyết vụ án hành chính từ khi thụ lý đến khi kết thúc việc giải quyết vụ án. Tham gia các phiên tòa, phiên họp của Tòa án; kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong công tác thi hành bản án, quyết định của Tòa án; thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo quy định của pháp luật. Về quyền yêu cầu cụ thể: - Quyền yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án (Khoản 6 Điều 84); - Quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, chứng cứ (Khoản 4 Điều 93); - Quyền yêu cầu công bố các tài liệu của vụ án (Điểm c Khoản 1 Điều 182); - Quyền yêu cầu nghe băng ghi âm, đĩa ghi âm, xem băng ghi hình, đĩa ghi hình, thiết bị khác lữu trữ âm thanh, hình ảnh (Điều 183); - Quyền yêu cầu Thư ký phiên tòa ghi những sửa đổi, bổ sung vào biên bản phiên tòa (Khoản 4 Điều 166); Ngoài ra, Thông tư liên tịch số 03/2016/TTLT-VKSNDTC-TANDTC ngày 31/8/2016 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao về quyền yêu cầu: - Yêu cầu Tòa án cho sao chụp bản sao đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ trong trường hợp trả lại đơn khởi kiện (Điều 21); - Yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ (Điều 22); - Yêu cầu Thư ký phiên tòa sửa đổi, bổ sung biên bản phiên tòa, phiên họp (Điều 23); - Yêu cầu Tòa án chuyển hồ sơ vụ án hành chính để Viện kiểm sát xem xét việc kháng nghị phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm (Điểm a Khoản 1 và Điểm a Khoản 2 Điều 5); - Yêu cầu Hội đồng xét xử khắc phục vi phạm về thủ tục tố tụng (Điểm a Khoản 1 Điều 27). 2. Kết quả thực hiện quyền yêu cầu trong công tác kiểm sát giải quyết các vụ án hành chính. Từ 1/10/2020-30/9/2021, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh đã phát hiện và thực hiện 16 công văn yêu cầu tòa án điều tra bổ sung, xác minh thu thập chứng cứ (hành chính sơ thẩm 16 vụ). Tòa án đã thực hiện theo yêu cầu của Viện kiểm sát 16/16 vụ (tỉnh 16, huyện 0), tỉ lệ 100%. Việc giải quyết án hành chính do có liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, được điều chỉnh bởi rất nhiều đạo luật, văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, đặc biệt là các quy phạm pháp luật về đất đai. Có khoảng 85% vụ án hành chính có khiếu kiện liên quan tới đất đai, về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi thu hồi về đất, cưỡng chế thu hồi đất, yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, xử phạt vi phạm hành chính liên quan tới quản lý đất đai… Đây là lĩnh vực khiếu kiện phức tạp do các quy phạm pháp luật về đất đai và các chính sách liên quan có nhiều thay đổi theo từng thời kỳ, thời điểm đòi hỏi cần có nhiều thời gian thu thập, tập hợp tài liệu, tìm hiểu, nghiên cứu, trao đổi cũng như yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền giải thích những chồng chéo, bất cập. Do đó, khi hồ sơ Tòa án chuyển qua Viện kiểm sát nghiên cứu chuẩn bị tham gia xét xử thì phát hiện Tòa án thường có những sai sót, vi phạm trong quá trình thu thập tài liệu chứng cứ, cụ thể sau: - Đương sự khởi kiện nhiều quyết định hành chính nhưng Tòa án không xem xét hết các yêu cầu khởi kiện (bỏ sót yêu cầu khởi kiện) hoặc xác định thiếu quan hệ tranh chấp.Ví dụ như vụ án người khởi kiện khiếu kiện yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và hành vi không giải quyết khiếu nại của Văn phòng đăng ký đất đai nhưng quá trình giải quyết Tòa án không xem xét giải quyết phần yêu cầu khởi kiện về hành vi hành chính. - Không đưa đầy đủ những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan vào tham gia tố tụng. Những người đang sinh sống trên thửa đất, quản lý thửa đất vào thời điểm ban hành quyết định hành chính, những người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến quyết định hành chính bị kiện. - Đưa các cá nhân, tổ chức vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền và nghĩa vụ liên quan nhưng chưa thu thập tài liệu thể hiện việc giải quyết vụ án có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của những cá nhân, tổ chức này. - Xác định sai hoặc xác định thiếu tư cách người bị kiện, ví dụ như vụ án đương sự khởi kiện hành vi không cấp phép xây dựng của UBND huyện và văn bản giải quyết khiếu nại của Trưởng phòng quản lý đô thị nhưng Tòa án lại xác định người bị kiện là Phòng quản lý đô thị huyện và không đưa Trưởng phòng quản lý đô thị huyện vào tố tụng với tư cách người bị kiện. - Chưa thu thập tài liệu đầy đủ về tư cách tham gia tố tụng của người được ủy quyền, ví dụ như vụ án người khởi kiện có ủy quyền cho người đại diện tham gia tố tụng nhưng các tài liệu chứng cứ trong hồ sơ thể hiện mới chỉ ủy quyền đối với 1 phần nội dung khởi kiện, chưa ủy quyền hết các nội dung khởi kiện. - Chưa thu thập đầy đủ lời khai, ý kiến của người bị kiện về các quyết định hành chính bị kiện: Người bị kiện mới chỉ có ý kiến về một hoặc một số trong số các quyết định hành chính bị kiện; Tòa án thụ lý bổ sung yêu cầu bồi thường thiệt hại của người khởi kiện nhưng chưa lấy ý kiến của người bị kiện về yêu cầu này. - Chưa thu thập tài liệu chứng cứ đầy đủ để làm căn cứ đánh giá tính hợp pháp về thẩm quyền, trình tự thủ tục ban hành và nội dung của quyết định hành chính bị kiện. Chăng hạn như thu thập thiếu các tài liệu về quy hoạch và nguồn gốc đất, chưa thu thập tài liệu để xác định vị trí cụ thể của thửa đất tranh chấp trên bản đồ địa chính… Những vụ án liên quan đến khiếu kiện quyết định giải quyết khiếu nại thường Tòa án thường thu thập thiếu tài liệu về đơn khiếu nại, biên bản kiểm tra, xác minh khiếu nại, biên bản đối thoại theo quy định tại Điều 34 Luật giải quyết khiếu nại 2011; Vụ án khiếu kiện yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Tòa án chưa thu thập đầy đủ bộ hồ sơ xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để làm căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. - Chưa xác minh hiện trạng đất, tài sản trên đất liên quan đến quyết định bị kiện. - Tài liệu chứng cứ trong hồ sơ là bản phô tô, không được công chứng, chứng thực hợp lệ hoặc thẩm phán không đối chiếu với chứng cứ gốc theo quy định tại Điều 80, Điều 81 Luật TTHC. Quá trình giải quyết vụ án, các kiểm sát viên đã chủ động trao đổi với thẩm phán giải quyết vụ án, yêu cầu khắc phục những thiếu sót của hồ sơ. Những ý kiến của kiểm sát viên đều được thẩm phán nhất trí và thực hiện bổ sung. Những hồ sơ cần phải xác minh thu thập tài liệu chứng cứ thêm để làm cơ sở cho việc giải quyết vụ án, kiểm sát viên đã kịp thời ban hành văn bản yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ và kết quả được Tòa án thống nhất và thực hiện theo yêu cầu (10 tháng đầu năm phòng nghiệp vụ Viện kiểm sát tỉnh đã ban hành 16 công văn/29 hồ sơ xét xử công văn yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ và được Tòa án thực hiện theo yêu cầu). Như vậy, Thông qua công tác kiểm sát giải quyết các vụ án hành chính, Kiểm sát viên đã chủ động, tích cực trong việc thực hiện quyền yêu cầu, đảm bảo hiệu quả giải quyết các vụ án nhanh chóng, kịp thời, đúng quy định pháp luật.