TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC THEO DÕI, QUẢN LÝ ÁN ĐÌNH CHỈ HAI CẤP

​ Được sự phân công, chỉ đạo của Ban lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai, Phòng 3 là đầu mối theo dõi, quản lý, kiểm tra các trường hợp đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án đối với bị can do không phạm tội và đình chỉ miễn trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 25 Bộ luật hình sự. Để đảm bảo việc khởi tố hình sự, đình chỉ miễn trách nhiệm hình sự là có căn cứ, đúng pháp luật, tránh bỏ lọt tội phạm hoặc ra quyết định đình chỉ miễn trách nhiệm sai nhằm né tránh trách nhiệm, Phòng 3 đã nghiêm túc triển khai thực hiện Hướng dẫn số 05/HD-VKSTC ngày 19/01/2015 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao và chọn công tác kiểm tra án đình chỉ của các cơ quan tiến hành tố tụng hai cấp làm khâu đột phá năm 2017. 1. Tổ chức thực hiện: Ngay từ đầu năm, Ban lãnh đạo Phòng 3 đã chủ động phân công 01lãnh đạo trực tiếp chỉ đạo nghiệp vụ, 01đồng chí kiểm sát viên thường xuyên tiếp nhận, mở sổ theo dõi, kiểm tra việc báo cáo án đình chỉ và hồ sơ án đình chỉ của các Phòng nghiệp vụ cấp tỉnh, Viện kiểm sát các huyện, thị xã Long Khánh và thành phố Biên Hòa chuyển đến. Hàng tháng, Phòng 3 tham mưu Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai thực hiện việc báo cáo kết quả thẩm định, đánh giá án đình chỉ do không phạm tội và đình chỉ do miễn trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 25 Bộ luật hình sự về Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Để làm tốt nhiệm vụ Phòng 3 luôn chủ động phối hợp với Phòng thống kê tội phạm và công nghệ thông tin Viện kiểm sát tỉnh để nắm số liệu án đình chỉ hai cấp, đôn đốc các Phòng nghiệp vụ cấp tỉnh, Viện kiểm sát các huyện, thị xã Long Khánh và thành phố Biên Hòa trong việc chuyển hồ sơ án đình chỉ để thực hiện việc kiểm tra. Khi phát hiện những thiếu sót, vi phạm thì Phòng 3 chủ động trao đổi ngay để các đơn vị khắc phục, những trường hợp đình chỉ không đúng căn cứ hoặc có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng thì Phòng 3 báo cáo lãnh đạo Viện chỉ đạo biện pháp khắc phục, sửa chữa. Trong 09 tháng năm 2017, Phòng 3 đã thực hiện kiểm tra việc đình chỉ của các cơ quan tố tụng hai cấp đối với 49 vụ/57 bị can, bị cáo, tham mưu cho Lãnh đạo Viện ban hành được 01 thông báo rút kinh nghiệm, 01 báo cáo chuyên đề và tổ chức được 01 Hội nghị trực tuyến rút kinh nghiệm đối với án đình chỉ. Hàng tháng, khi giao ban trực tuyến giữa hai cấp Phòng 3 đã đóng góp nhiều ý kiến rút kinh nghiệm, yêu cầu khắc phục, sửa chữa ngay những vi phạm, thiếu sót trong việc đình chỉ điều tra, đình chỉ bị can của các đơn vị đồng thời nhắc nhở các đơn vị trong việc thực hiện chế độ báo cáo, gửi hồ sơ để kiểm tra. 2. Đánh giá tình hình án đình chỉ hai cấp: Nhìn chung, Viện kiểm sát cấp huyện và các Phòng nghiệp vụ đã thực hiện nghiêm túc chỉ đạo của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai về chế độ kiểm tra, quản lý và báo cáo đối với án đình chỉ đồng thời thực hiện nhiều biện pháp để nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử các vụ án hình sự, hạn chế đến mức thấp nhất các trường hợp đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án do bị can không phạm tội và Tòa án xét xử tuyên bị cáo không phạm tội. Các đơn vị đã quan tâm thực hiện tốt việc kiểm sát Quyết định đình chỉ của Cơ quan điều tra, Tòa án cùng cấp về căn cứ đình chỉ, điều luật áp dụng. Qua kiểm tra, nhìn chung các trường hợp đình chỉ cơ bản đều đảm bảo tính có căn cứ, đúng pháp luật. Việc thực hiện chế độ báo cáo định kỳ và gửi hồ sơ án đình chỉ để Phòng 3 Viện kiểm sát tỉnh tiến hành kiểm tra, thẩm định đã dần đi vào nề nếp. Một số vi phạm, thiếu sót của Cơ quan điều tra, Tòa án đã được Viện kiểm sát cấp huyện quan tâm, kiến nghị, yêu cầu sửa chữa, khắc phục. Tuy nhiên qua kiểm tra án đình chỉ hai cấp Phòng 3 thấy rằng vẫn còn nhiều hạn chế, thiếu sót trong thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, truy tố, xét xử mà những thiếu sót này đã có trường hợp dẫn đến oan sai, cần phải đình chỉ vụ án, bị can do không phạm tội. 3. Những vấn đề đã rút kinh nghiệm: Để làm sáng tỏ những hạn chế, thiếu sót, Phòng 3 đã chọn lọc những vụ việc điển hình, báo cáo lãnh đạo Viện để đưa ra rút kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, truy tố, xét xử của Viện kiểm sát hai cấp. Những hạn chế, thiếu sót đã được rút kinh nghiệm trong Thông báo rút kinh nghiệm số 392/KSS-P3 ngày 31/3/2017 và Báo cáo chuyên đề số 346/VKS-P3 ngày 29/8/2017 như sau: Một là, khi phê chuẩn quyết định khởi tố bị can về các tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”, “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, Viện kiểm sát cấp huyện đã đánh giá không đúng bản chất vụ việc, không đánh giá toàn diện các tài liệu, chứng cứ đã được thu thập có trong hồ sơ vụ án, chỉ tập trung chứng minh thủ đoạn gian dối nhưng không chứng minh yếu tố chiếm đoạt tài sản hoặc có căn cứ chứng minh đối tượng có sự gian dối nhưng gian dối chỉ để kéo giãn thời gian trả nợ chứ không có tính chất chiếm đoạt. Hậu quả là đã hình sự hóa quan hệ dân sự và phải đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can vì không chứng minh được tội phạm. Hai là, Viện kiểm sát cấp huyện đã phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt bị can tạm giam khi chưa đầy đủ tài liệu, chứng cứ xác định năng lực chịu trách nhiệm hình sự của bị can dẫn đến phải đình chỉ bị can do bị can chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự. Qua kiểm tra còn phát hiện một trường hợp sai lầm khi suy đoán không có căn cứ làm tăng nặng trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo của đơn vị cấp huyện. Ba là, Cơ quan điều tra đã vi phạm thời hạn giải quyết tin báo về tội phạm, kéo dài thời gian giải quyết vụ án không cần thiết. Bốn là, những vi phạm khi áp dụng căn cứ đình chỉ miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 25 Bộ luật hình sự năm 1999 và Điều 29 Bộ luật hình sự năm 2015. Nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót nêu trên: - Một số Kiểm sát viên không thực hiện đầy đủ các quy định của BLTTHS và quy chế ngành, chưa gắn công tố với hoạt động điều tra, kiểm sát chưa chặt chẽ hoạt động của Điều tra viên nên việc hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, khám nghiệm hiện trường, thu thập dấu vết, kê biên, định giá… còn sơ sài, thiếu khách quan nhưng kiểm sát viên đã không phát hiện để đề ra yêu cầu điều tra kịp thời; ý thức trách nhiệm của một số Kiểm sát viên chưa cao, chưa chịu khó nghiên cứu, còn chủ quan, không xem xét nghiên cứu toàn bộ vụ án chỉ quan tâm đến chứng cứ buộc tội, thỏa mãn với lời khai nhận tội của bị can, không xem xét đến các mâu thuẫn, chứng cứ gỡ tội, so sánh với các nguồn chứng cứ khác. Có trường hợp kiểm sát viên chưa nắm vững các quy định pháp luật về hình sự và các quy định có liên quan dẫn đến việc tham mưu Lãnh đạo phê chuẩn quyết định khởi tố bị can không chính xác. - Lãnh đạo một số đơn vị Viện kiểm sát cấp huyện cũng chưa làm hết trách nhiệm, thiếu kiểm tra, đối chiếu nghiên cứu hồ sơ vụ án, nghe báo cáo không kỹ, không sâu, thiếu thận trọng trong việc đánh giá chứng cứ, xem xét tội danh dẫn đến dẫn đến hình sự hóa các quan hệ dân sự gây hậu quả oan sai nhất là đối với những vụ án có tính chất chiếm đoạt tài sản hoặc sau đó dù phát hiện vi phạm, thiếu sót nhưng không thể khắc phục được nên không đủ chứng cứ chứng minh tội phạm, người phạm tội... dẫn đến phải đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can theo khoản 1, khoản 2 Điều 107 hoặc điểm b khoản 2 Điều 164 Bộ luật tố tụng hình sự; không kiểm tra kỹ nội dung và hình thức văn bản nên đã ký ban hành Quyết định đình chỉ áp dụng sai căn cứ, sai mẫu quy định. Chưa quan tâm, hướng dẫn Kiểm sát viên lập hồ sơ kiểm sát án đình chỉ theo đúng quy định của Ngành. - Một số Kiểm sát viên chưa nghiên cứu và kiểm sát chặt chẽ các quyết định đình chỉ vụ án , đình chỉ bị can của Cơ quan điều tra và Tòa án cùng cấp dẫn đến không phát hiện được thiếu sót, vi phạm trong việc áp dụng sai căn cứ đình chỉ hoặc áp dụng sai pháp luật của những cơ quan này để ra quyết định hủy bỏ hoặc ban hành kiến nghị, kháng nghị yêu cầu khắc phục sửa chữa. Chưa cập nhật kịp thời, đầy đủ những thay đổi của pháp luật hình sự, tố tụng hình sự và hướng dẫn thực hiện nên khi xem xét, đánh giá, giải quyết các vụ án còn gặp lúng túng, sai sót. - Đối với những vụ án có tính chất phức tạp, quan điểm xử lý giữa các cơ quan tố tụng không thống nhất nhưng một số đơn vị Viện kiểm sát cấp huyện còn chưa chủ động thỉnh thị, tranh thủ ý kiến của các phòng nghiệp vụ và Lãnh đạo Viện kiểm sát tỉnh trước khi phê chuẩn hoặc truy tố dẫn đến phải đình chỉ do khởi tố, truy tố oan, sai. 4. Những chỉ đạo về biện pháp nghiệp vụ nhằm khắc phục hạn chế, thiếu sót qua kiểm sát án đình chỉ của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai: - Tăng cường trách nhiệm của lãnh đạo, kiểm sát viên thực hiện nghiêm túc, triệt để các nhiệm vụ đã nêu trong Chỉ thị số 06/CT-VKSTC ngày 06/12/2013 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra và Chỉ thị 04/CT-VKSTC ngày 10/7/2015 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về tăng cường các biện pháp chống oan sai. - Kiểm sát chặt chẽ đối với các căn cứ khởi tố vụ án, bị can. Trước khi đề xuất phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt bị can để tạm giam kiểm sát viên phải phối hợp với điều tra viên, có thể trực tiếp lấy lời khai, kiểm tra lại một lần nữa tính chính xác, có căn cứ của các chứng cứ, tài liệu do cơ quan điều tra cung cấp, có quan điểm đánh giá đối với giá trị của các chứng cứ để báo cáo cụ thể với lãnh đạo khi đề xuất phê chuẩn hoặc không phê chuẩn các lệnh, quyết định. Trước khi ký phê chuẩn các lệnh, quyết định thì lãnh đạo cần phải có biện pháp kiểm tra để phát hiện thiếu sót của kiểm sát viên, hạn chế thấp nhất những trường hợp xảy ra oan sai. Khi kiểm sát các quyết định đình chỉ của các cơ quan tố tụng cũng cần xem xét tính khách quan, tính đúng đắn của các lý do, căn cứ đình chỉ nhằm phát hiện những trường hợp đình chỉ trái pháp luật, đình chỉ không đúng căn cứ để ra quyết định hủy bỏ các quyết định trái pháp luật hoặc phát hiện các tồn tại, vi phạm của cơ quan tố tụng để có biện pháp kiến nghị khắc phục, sửa chữa. - Đối với các vụ án phức tạp, có nhiều hành vi phạm tội, nhiều đối tượng tham gia... thì phải được thảo luận trong tập thể lãnh đạo, đơn vị hoặc bàn bạc, trao đổi với các cơ quan tiến hành tố tụng cùng cấp để thống nhất quan điểm xử lý. Kịp thời thỉnh thị cấp trên đối với vụ án có tính chất phức tạp, quan điểm xử lý giữa các cơ quan tố tụng không thống nhất. Sau khi có ý kiến chỉ đạo của Lãnh đạo Viện kiểm sát tỉnh hoặc hướng dẫn nghiệp vụ của phòng nghiệp vụ Viện kiểm sát tỉnh, Viện kiểm sát đã thỉnh thị thực hiện theo thẩm quyền và phải chịu trách nhiệm về các quyết định của mình. Qua tăng cường công tác theo dõi , quản lý, kiểm tra các trường hợp đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án đối với bị can do không phạm tội và đình chỉ miễn trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 25 Bộ luật hình sự Phòng 3 đã làm tốt nhiệm vụ tham mưu cho Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai trong quản lý án đình chỉ hai cấp, góp phần vào nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình hiện nay./. Quỳnh Giang - Phòng 3