Người bào chữa thu thập, đưa ra chứng cứ khác với các cơ quan và người tiến hành tố tụng để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ, đồng thời góp phần làm sáng tỏ những tình tiết khách quan của vụ án. Những chứng cứ mà người bào chữa thu thập thường mang giá trị “gỡ tội” hoặc “tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự” đúng với vai trò, chức năng và nhiệm vụ của mình, mới có giá trị phản biện và làm đối trọng (một phần hoặc toàn bộ) chứng cứ “buộc tội” của các cơ quan tiến hành tố tụng. Người bào chữa sẽ có những kiến nghị cơ quan tiến hành tố tụng ra các quyết định khác nhau như điều tra bổ sung, điều tra lại, đình chỉ điều tra, rút quyết định truy tố, thay đổi tội danh nhẹ hơn, áp dụng hình phạt nhẹ hơn so với đề nghị nêu trong Luận tội của Viện kiểm sát để Hội đồng xét xử cân nhắc khi định tội danh, quyết định hình phạt cho bị cáo. Khi tham gia tố tụng với tư cách là Người bào chữa nhằm bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị buộc tội, họ sẽ cùng với thân chủ của mình trở thành một bên trong tố tụng; sử dụng tổng hợp những kinh nghiệm nghề nghiệp và kiến thức chuyên môn, trong đó có kiến thức về chứng cứ và đánh giá chứng cứ nhằm bác lại những quan điểm đối lập, bảo vệ quan điểm của mình nên Người bào chữa cùng với Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán có vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá chứng cứ để tìm ra sự thật khách quan của vụ án hình sự. Việc đánh giá chứng cứ có ý nghĩa pháp lý rất lớn đối với việc lựa chọn các chứng cứ đưa vào sử dụng làm căn cứ buộc tội hay bác bỏ sự buộc tội trong quá trình tố tụng; là một khâu của quá trình chứng minh vụ án hình sự, trong đó những người tiến hành tố tụng và người bào chữa thực hiện việc xác định giá trị của các tài liệu, vật chứng đã thu thập được nhằm chứng minh những vấn đề cần thiết trong vụ án cụ thể. Thực tiễn hiện hành đang áp dụng quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về thu thập, cung cấp chứng cứ của người bào chữa cho thấy Điều 58 cho phép Người bào chữa được quyền thu thập, đưa ra tài liệu, đồ vật để chứng minh yêu cầu, nhưng lại thiếu cơ chế bảo đảm các quyền đó được thực hiện triệt để, được tôn trọng đúng mực, cũng như chưa có quy định rõ bắt buộc cơ quan tố tụng, người tiến hành tố tụng phải có trách nhiệm xem xét, đánh giá, kết luận có chấp nhận đề nghị của Người bào chữa dựa trên các chứng cứ được thu thập bảo đảm tính khách quan, liên quan và hợp pháp của chứng cứ. Mặt khác, tại Điều 64 và Điều 65 quy định đồ vật, tài liệu chỉ được xem là chứng cứ khi được Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án thu thập theo trình tự, thủ tục luật định nên tài liệu, đồ vật, chứng cứ mà Người bào chữa cung cấp, khi chưa được Tòa án chấp nhận thì chưa phải là chứng cứ. Giải quyết vấn đề này, BLTTHS năm 2015 đã quy định bổ sung tại điểm c, điểm đ khoản 2 Điều 260 liên quan đến việc thu thập chứng cứ của Người bào chữa như: Được thu thập, đưa ra chứng cứ (Điểm h khoản 1 Điều 73); Có quyền gặp người mà mình bào chữa, bị hại, người làm chứng và những người khác biết về vụ án để hỏi, nghe họ trình bày về những vấn đề liên quan đến vụ án; đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử liên quan đến việc bào chữa (khoản 2 Điều 88) . Đồng thời theo quy định tại điểm c, điểm đ khoản 2 Điều 260 thì nội dung của Bản án sơ thẩm phải ghi rõ: Ý kiến của người bào chữa và phân tích lý do mà Hội đồng xét xử không chấp nhận những chứng cứ buộc tội, chứng cứ gỡ tội, yêu cầu, đề nghị của bị cáo, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ đưa ra. Ngoài ra theo quy định tại khoản 3 Điều 81 BLTTHS năm 2015:“Trường hợp không thể thu thập được chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan đến việc bào chữa thì người bào chữa có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thu thập”. Đây là quy định mang tính tiến bộ và có ý nghĩa rất tích cực nhằm tạo điều kiện tối đa để người bào chữa thực hiện tốt quyền thu thập chứng cứ, tuy chưa có quy định chế tài đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân thiếu thiện chí, cố ý không cung cấp chứng cứ theo yêu cầu của Người bào chữa mà không có lý do chính đáng trừ trường hợp chứng cứ tài liệu đó thuộc bí mật nhà nước, bí mật công tác hoặc thuộc trường hợp pháp luật quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân không phải cung cấp./. Dương Văn Tín - Trưởng phòng 7
Ý kiến bạn đọc
