VẤN ĐỀ CHỨNG CỨ, CHỨNG MINH TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ, VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG VIỆC THU THẬP TÀI LIỆU CHỨNG CỨ THEO QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ NĂM 2015.

​ Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 được Quốc hội nước Cộng Hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 25 tháng 11 năm 2015 có hiệu lực thi hành ngày 01 tháng 07 năm 2016 quy định rõ vấn đề chứng cứ chứng minh phù hợp với thực tế đảm bảo được quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Nói về vấn đề chứng cứ ta hiểu rằng đó là nguồn do Toà án thu thập được hoặc do cơ quan, tổ chức, cá nhân khác giao nộp xuất trình cho Toà án mà khi nghiên cứu hồ sơ vụ án Kiểm sát viên cần phải xác định được rằng chứng cứ được thu thập từ các nguồn: tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được, dữ liệu điện tử, vật chứng, lời khai của đương sự, lời khai của người làm chứng, kết luận giám định, kết quả định giá tài sản, thẩm định giá tài sản, văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi pháp lý do người có chức năng lập…được quy định cụ thể tại Điều 94 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. Nghĩa vụ chứng minh trong tố tụng dân sự cũng được quy định rõ tại Điều 91 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015: “ Đương sự có yêu cầu Toà án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình phải thu thập, cung cấp, giao nộp cho Toà án tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu đó là có căn cứ và hợp pháp…”. Như vậy đương sự có quyền và nghĩa vụ giao nộp tài liệu chứng cứ cho Toà án, thời hạn giao nộp tài liệu chứng cứ cho Toà án do Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án ấn định nhưng không được quá thời hạn chuẩn bị xét xử theo thủ tục sơ thẩm. Khi kiểm sát hồ sơ vụ án Viện kiểm sát tổng hợp xác định, đánh giá vụ án đã thu thập đầy đủ tài liệu chứng cứ chưa, trường hợp tài liệu chứng cứ chưa thu thập đầy đủ Viện kiểm sát có quyền yêu cầu Toà án thu thập thêm tài liệu, chứng cứ khi có căn cứ cho rằng nếu không thu thập thêm tài liệu chứng cứ sẽ không đủ cơ sở để giải quyết vụ án khách quan, đúng quy định pháp luật. Trường hợp nếu Viện kiểm sát yêu cầu Toà án thu thập thêm tài liệu chứng cứ mà Toà án không thu thập thêm tài liệu chứng cứ và vẫn đưa vụ án ra xét xử thì tại phiên Toà, Đại diện Viện kiểm sát đề nghị Hội đồng xét xử tạm ngừng phiên toà theo quy định tại điểm c khoản 1, Điều 259 Bộ luật tố tụng dân sự để xác minh, thu thập bổ sung tài liệu chứng cứ mà nếu như không thực hiện thì không thể giải quyết vụ án. Viện kiểm sát có quyền và trách nhiệm thu thập tài liệu chứng cứ để bảo đảm cho việc thực hiện thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm. Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 quy định rõ vấn đề chứng minh trong tố tụng dân sự là nhằm mục đích làm cơ sở cho các đương sự xác định được nghĩa vụ của mình khi đưa ra yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự. Nếu đương sự không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh cho yêu cầu khởi kiện của mình là có căn cứ và Toà án không thể thu thập chứng cứ có được thì có khả năng đương sự sẽ bị Toà án bác đơn yêu cầu khởi kiện vụ án. Tại Điều 91 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 quy định: “ Người tiêu dùng khởi kiện không có nghĩa vụ chứng minh lỗi của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hoá, dịch vụ . Tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hoá dịch vụ bị kiện có nghĩa vụ chứng minh mình không có lỗi gây ra thiệt hại theo quy định của Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ”. Đương sự phản đối yêu cầu của người khác đối với mình phải thể hiện bằng văn bản và phải thu thập, cung cấp giao nộp cho Toà án tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho sự phản đối đó. Cơ quan tổ chức, cá nhân khởi kiện để bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích nhà nước hoặc yêu cầu Toà án bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người khác phải thu thập, cung cấp giao nộp cho Toà án tài liệu chứng cứ để chứng minh cho việc khởi kiện của mình là có căn cứ hợp pháp. Đương sự có nghĩa vụ đưa ra chứng cứ chứng minh mà không đưa ra được chứng cứ hoặc không đưa ra đủ chứng cứ thì Toà án giải quyết vụ việc dân sự căn cứ theo những chứng cứ đã thu thập được trong hồ sơ để giải quyết vụ việc đó. Khi nghiên cứu hồ sơ vụ án viện kiểm sát tổng hợp, đánh giá chứng cứ để xác định sự thật khách quan của vụ án, vấn đề nào cần bổ sung chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu khởi kiện của đương sự, vấn đề nào không cần thiết phải bổ sung chứng cứ trên cơ sở đó đưa ra quan điểm giải quyết vụ án một cách khách quan, chính xác. Tại phiên toà nếu phát sinh tình tiết mới căn cứ vào lời khai của đương sự (nếu đương sự thay đổi lời khai) trên cơ sở phân tích đánh giá chứng cứ chưa đủ căn cứ để giải quyết vụ án đúng đắn khách quan thì Đại diện Viện kiểm sát yêu cầu tạm ngừng phiên toà để thu thập tài liệu chứng cứ bổ sung sau đó mới tiếp tục đưa vụ án ra xét xử. Khi Toà án chuyển bản án sang Viện kiểm sát nếu có căn cứ cho rằng Quyết định của Toà án có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng giải quyết vụ án không khách quan ảnh hưởng đến quyền lợi ích hợp pháp của các bên đương sự thì Viện kiểm sát ban hành kháng nghị phúc thẩm đối với bản án đó. Trong giai đoạn này Viện kiểm sát thu thập thêm tài liệu chứng cứ để chứng minh cho việc kháng nghị là có căn cứ, Viện kiểm sát tiến hành lấy lời khai của đương sự, thu thập thêm chứng cứ nơi đương sự cư trú để ban hành kháng nghị. Như vậy chứng cứ chứng minh trong tố tụng dân sự giữ vai trò quan trọng trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án, giúp cho việc giải quyết vụ án được đúng đắn khách quan. Viện kiểm sát giữ vai trò chủ đạo trong việc đánh giá, tổng hợp chứng cứ trong quá trình kiểm sát hồ sơ vụ án và tại phiên toà sơ thẩm cũng như sau phiên toà kiểm sát bản án để thực hiện quyền kháng nghị. Trương Thị Liên – VKSND huyện Tân phú