Tăng cường kiểm sát việc phân loại Thi hành án dân sự

​ Xuất phát từ việc phân loại án còn nhiều tồn tại gây trở ngại, chậm tr ễ trong quá trình tổ chức thi hành án, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến án tồn đọng gia tăng. Vì vậy, việc tăng cường kiểm sát việc phân loại án để xử lý theo quy định của pháp luật là việc làm thường xuyên và hết sức cần thiết. Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 và Điều 1 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định số 255/QĐ-VKSTC-V10 ngày 19/6/2013 của Viện trưởng Viện KSND tối cao quy định về vị trí của công tác kiểm sát thi hành án dân sự: “ Công tác kiểm sát thi hành án dân sự là một trong những công tác thực hiện chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật ”. Tại Khoản 2 Điều 12, Luật Thi hành án dân sự năm 2008 đã quy định: “ 2. Viện kiểm sát các cấp trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình kiểm sát việc tuân theo pháp luật về thi hành án của cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên, cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến việc thi hành án nhằm bảo đảm việc thi hành án kịp thời, đầy đủ, đúng pháp luật.” Việc tham gia của Viện kiểm sát là để kiểm sát việc tuân theo pháp luật về thi hành án của cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên, cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến việc thi hành án nhằm bảo đảm việc thi hành án kịp thời, đầy đủ, đúng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tất cả các bên đương sự. Phối hợp chặt chẽ với Cơ quan thi hành án dân sự để thực hiện nhiệm vụ kiểm sát thi hành án dân sự là việc làm cần thiết, nhằm không để xảy ra vi phạm sai sót trong công tác thi hành án dân sự. Song phải khẳng định sự có mặt của đại diện VKSND là để thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tổ chức thi hành án dân sự của cơ quan thi hành án dân sự. Nhiệm vụ công tác kiểm sát thi hành án dân sự: Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc ra quyết định thi hành án; Việc cưỡng chế, kê biên, định giá, đấu giá bán tài sản thi hành án; Việc ủy thác; những việc hoãn; tạm đình chỉ; đình chỉ thi hành án, giải quyết các khiếu nại tố cáo có liên quan đến công tác kiểm sát thi hành án dân sự; Yêu cầu Cơ quan thi hành án xử lý cương quyết đối với những việc có điều kiện mà đối tượng phải thi hành án cố tình chây ì, chống đối; chủ động phối hợp chặt chẽ với Cơ quan Thi hành án dân sự xác minh, giải quyết những việc phức tạp có liên quan đến các doanh nghiệp, các tổ chức tín dụng ngân hàng. Kịp thời phát hiện vi phạm của cơ quan Tòa án, Cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên, cơ quan tổ chức và cá nhân có liên quan đến công tác chấp hành pháp luật về thi hành án dân sự, làm rõ nguyên nhân để ban hành kháng nghị, kiến nghị yêu cầu khắc phục phòng ngừa vi phạm pháp luật và đề xuất các biện pháp xử lý, thậm chí cả việc đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự, đảm bảo các hoạt động thi hành án dân sự được kịp thời, đầy đủ, đúng pháp luật. Mục tiêu của việc kiểm sát phân loại án là thúc đẩy cơ quan thi hành án kịp thời đưa những việc có điều kiện ra thi hành; quyết định các việc chưa có điều kiện thi hành án theo đúng trình tự, thủ tục theo quy định của Luật thi hành án dân sự; Quy chế ban hành kèm theo Quyết định số 255/QĐ-VKSTC-V10 ngày 19/6/2013 của Viện trưởng Viện KSND tối cao; tổ chức thực hiện tốt Nghị định số 125/2013/NĐ-CP ngày 14/10/2013 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 58/2009/NĐ-CP ngày 13/07/2009 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành án dân sự về thủ tục thi hành án dân sự. Phạm vi kiểm sát việc phân loại án và thực trạng của việc phân loại thi hành án: Công tác kiểm sát việc phân loại án đối với việc thuộc loại chủ động ra quyết định thi hành án theo quy định của pháp luật là từ khi bản án hoặc quyết định có hiệu luật pháp luật và từ khi có đơn yêu cầu thi hành án đối với việc thi hành án theo đơn yêu cầu cho đến khi phân loại án xong. Cơ sở phân loại án là khả năng kinh tế hoặc khả năng thực hiện hành vi nhất định của người có nghĩa vụ chấp hành nội dung bản án, quyết định của Toà án theo một trình tự, thủ tục luật định do cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thực hiện. Do đặc điểm về điều kiện thi hành án luôn luôn biến động, ở thời điểm khác nhau thì các việc đã được phân loại cũng có sự thay đổi. Lúc này chưa có điều kiện thi hành án, thời điểm khác lại có điều kiện thi hành án. Với đặc điểm đó, Viện kiểm sát phải thường xuyên kiểm sát việc phân loại án để tác động đến cơ quan thi hành án kịp thời tổ chức thi hành các việc có điều kiện thi hành án một cách đầy đủ theo đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định. Đồng thời để việc phân loại án có điều kiện và không có điều kiện được chính xác là cơ sở để cơ quan thi hành án lập kế hoạch thi hành, chấn chỉnh công tác quản lý, nâng cao trách nhiệm của Chấp hành viên trong việc tuân thủ Luật thi hành án dân sự, bảo đảm việc thi hành án dân sự được kịp thời, đầy đủ, đúng pháp luật. Qua hoạt động công tác kiểm sát phân loại án ở Viện kiểm sát huyện Thống Nhất đã rút ra được nhiều kinh nghiệm thực tiễn để chủ động kiểm sát thường xuyên, nắm chắc tình hình chấp hành pháp luật, kịp thời phát hiện vi phạm, làm rõ nguyên nhân trách nhiệm, chủ động tìm kiếm các giải pháp để tác động cơ quan thi hành án nhanh chóng có biện pháp khắc phục tồn tại vi phạm góp phần cho việc đẩy nhanh tiến độ giải quyết án, nhất là giải quyết án tồn đọng. Liên hệ thực tiễn tại địa phương nhận thấy: Trong thời gian từ 2016 đến nay VKSND huyện phát hiện 14 trường hợp vi phạm trong việc xác minh điều kiện thi hành án của Chi cục thi hành án dân sự huyện. Những vi phạm chủ yếu là việc không xác minh, chậm xác minh hoặc xác minh không đúng định kỳ 6 tháng một lần, xác minh không đúng địa chỉ của người phải thi hành án, vi phạm khoản 1, 2 Điều 44 Luật Thi hành án dân sự năm 2008, Khoản 5 Điều 6 Nghị định số 58/2009/NĐ-CP ngày 13/07/2009 của Chính phủ. Những vi phạm đó đã dẫn đến tình trạng án từ chỗ án có điều kiện thi hành án chuyển sang án không có điều kiện thi hành; án tồn đọng kéo dài không thi hành kịp thời gây thiệt hại cho Nhà nước, tổ chức và công dân. Xuất phát từ việc không xác minh điều kiện thi hành án kịp thời dẫn đến án tồn đọng, kéo dài và gây trở ngại, chậm trễ trong quá trình tổ chức thi hành án, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến án tồn đọng gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu của những tồn tại nêu trên: Thứ nhất, một số kiểm sát viên còn tâm lý chủ quan chưa chú trọng kiểm sát chặt chẽ việc phân loại thi hành án dân sự của Chi cục thi hành án dân sự huyện. Thứ hai, chưa chủ động tăng cường tổ chức xác minh điều kiện thi hành án đối với những vụ việc chưa có điều kiện thi hành mà chỉ dừng lại ở việc thực hiện theo chỉ tiêu của ngành và chủ yếu tin tưởng kết quả xác minh điều kiện thi hành án của chấp hành viên để làm căn cứ phân loại điều kiện thi hành án, do đó dẫn đến tăng tỷ lệ án tồn đọng . Thứ ba, chưa thực hiện tốt công tác phối hợp giữa Kiểm sát viên với Chấp hành viên, đại diện UBND xã, Công an ấp, trưởng ấp trong quá trình xác minh điều kiện thi hành án làm căn cứ phân loại thi hành án. Trên cơ sở quy định của pháp luật và thực tiễn công tác, căn cứ tình hình chấp hành pháp luật trong hoạt động Thi hành án dân sự trên địa bàn huyện Thống Nhất, chúng tôi đề xuất một số giải pháp tăng cường kiểm sát việc phân loại Thi hành án dân sự như sau: Một là , quán triệt cho các Kiểm sát viên nhận thức đầy đủ hoạt động kiểm sát thi hành án dân sự đã được pháp luật quy định, trách nhiệm trong việc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc ra quyết định thi hành án; Việc cưỡng chế, kê biên, định giá, đấu giá bán tài sản thi hành án; Việc ủy thác; những việc hoãn; tạm đình chỉ; đình chỉ thi hành án, giải quyết các khiếu nại tố cáo có liên quan đến công tác kiểm sát thi hành án dân sự; Yêu cầu Cơ quan thi hành án xử lý cương quyết đối với những việc có điều kiện mà đối tượng phải thi hành án cố tình chây ì, chống đối; chủ động phối hợp chặt chẽ với Cơ quan Thi hành án dân sự xác minh, giải quyết những việc phức tạp có liên quan đến các doanh nghiệp, các tổ chức tín dụng ngân hàng. Hai là, tăng cường công tác kiểm sát việc phân loại án để xử lý bảo đảm chính xác, đúng pháp luật trong việc xác minh, phân loại việc, tiền có điều kiện thi hành, chưa có điều kiện thi hành. Đây là việc làm hết sức cần thiết, trong đó chú trọng tăng cường kiểm sát việc xác minh điều kiện thi hành án. Đối với những vụ việc có điều kiện thi hành án mà cơ quan thi hành án chậm trễ thi hành, thì VKS có biện pháp để yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thực hiện trách nhiệm của mình. Nhất là những việc thuộc loại chủ động ra quyết định thi hành án, không để đương sự trốn tránh nghĩa vụ thi hành án, tẩu tán tài sản. Ba là, chủ động phối hợp giải quyết các vướng mắc trong thực tế hoạt động thi hành án; kiến nghị với các cơ quan có liên quan xử lý, góp phần giải quyết các tồn tại, nhất là án tồn đọng của cơ quan thi hành án dân sự, bảo đảm hiệu lực của bản án; Chủ động phối hợp với Cơ quan Thi hành án dân sự và các cơ quan có liên quan xây dựng Quy chế liên ngành về công tác phối hợp trong tổ chức Thi hành án dân sự; Bốn là, qua công tác kiểm sát phân loại án rút ra được nhiều kinh nghiệm thực tiễn để chủ động kiểm sát thường xuyên, nắm chắc tình hình chấp hành pháp luật, kịp thời phát hiện vi phạm, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, chủ động tìm kiếm các giải pháp để tác động cơ quan thi hành án dân sự nhanh chóng có biện pháp khắc phục vi phạm tồn tại; thúc đẩy quá trình thực hiện nhiệm vụ Thi hành án có hiệu quả trong việc phân loại án. Năm là , tăng cường phối hợp giữa Viện kiểm sát với các ngành, các cấp có liên quan trong công tác thi hành án dân sự để giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc trong việc tổ chức thi hành án. Đồng thời cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan như Công an, Tòa án, Viện kiểm sát, Chi cục Thi hành án dân sự trong việc ngăn chặn người phải thi hành án tẩu tán tài sản. Sáu là, thường xuyên tổng hợp vi phạm; áp dụng các biện pháp kháng, kiến nghị, yêu cầu để khắc phục những tồn tại thiếu sót. Kiên quyết xử lý những vi phạm pháp luật trong việc phân loại án; thường xuyên tổ chức rút kinh nghiệm và thông báo những kinh nghiệm tốt để học tập. Bảy là, để bảo đảm tính chặt chẽ và khách quan nên cần quy định tổ xác minh điều kiện thi hành án gồm có: Chấp hành viên, đại diện UBND xã, Công an ấp, trưởng ấp nơi người phải thi hành án cư trú, làm việc, hoặc có tài sản. Việc theo dõi điều kiện thi hành án phải gắn với trách nhiệm phối hợp của chính quyền xã. Đối với những người chấp hành án phạt tù cơ quan thi hành án dân sự phải thường xuyên phối hợp với Trại giam, Trại tạm giam của Công an để có tác động với gia đình tự nguyện thi hành án và thực hiện việc xác minh lại sau khi bị án chấp hành xong hình phạt, trừ khi phát hiện bị án có tài sản. Tám là, Viện kiểm sát cần tổ chức sơ kết rút kinh nghiệm hoạt động kiểm sát thi hành án dân sự định kỳ 06 tháng, một năm một lần và ra thông báo chung về hoạt động kiểm sát thi hành án dân sự của KSV và những thiếu sót, vi phạm của chấp hành viên để cùng học tập, rút kinh nghiệm. Chín là, Tăng cường công tác quản lý, chỉ đạo điều hành, nâng cao ý thức trách nhiệm của Kiểm sát viên làm công tác kiểm sát thi hành án dân sự. Tăng cường công tác kiểm tra, hướng dẫn về nghiệp vụ để kịp thời khắc phục những thiếu sót để không ngừng nâng cao chất hoạt động kiểm sát thi hành an dân sự. Kiện toàn đội ngũ cán bộ; phân công Kiểm sát viên có đủ trình độ, năng lực, tinh thần trách nhiệm để đảm nhiệm công tác này. Mười là , kiến nghị hoàn thiện cơ sở pháp lý trong hoạt động kiểm sát thi hành án dân sự. Kiến nghị ngành Kiểm sát thường xuyên tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ Kiểm sát viên thực hiện công tác kiểm sát thi hành án dân sự. Thực hiện tốt các giải pháp nêu trên sẽ góp phần nâng cao được tinh thần trách nhiệm của cán bộ, kiểm sát viên trong công tác kiểm sát thi hành án dân sự, tránh được tâm lý chủ quan, xem nhẹ đối với công tác này. Đảm bảo tiến độ, chất lượng và tỷ lệ giải quyết thi hành án theo chỉ tiêu kế hoạch của ngành kiểm sát và Nghị quyết của Quốc hội đề ra; thúc đẩy cơ quan thi hành án kịp thời đưa những việc có điều kiện thi hành án; quyết định các việc chưa có điều kiện thi hành án theo đúng trình tự, thủ tục quy định; phối hợp giải quyết các vướng mắc trong thực tế hoạt động thi hành án; đề xuất biện pháp đối với các cơ quan tư pháp trung ương và địa phương xử lý, góp phần giải quyết các tồn tại, hạn chế thấp nhất số vụ việc tồn đọng kéo dài gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, tổ chức, công dân và gây dư luận bức xúc trong nhân dân; bảo đảm hiệu lực bản án, quyết định của Toà án. Đồng thời tăng cường được mối quan hệ phối hợp liên ngành trong công tác thi hành án dân sự. Hiệu quả công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành đối với công tác này được nâng cao./. ./. Lê Nguyễn Thắng VKSND huyện Thống Nhất