Luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự theo quy định của BLTTHS năm 2015

​ Theo quy định tại khoản 1 Điều 217 của Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003 quy định về trình tự phát biểu khi tranh luận thì: Sau khi kết thúc việc xét hỏi tại phiên tòa, mở đầu việc tranh luận tại phiên tòa sẽ là Kiểm sát viên trình bày lời luận tội, đề nghị kết tội bị cáo theo toàn bộ hay một phần nội dung cáo trạng hoặc kết luận về tội nhẹ hơn... Việc luận tội của Kiểm sát viên phải căn cứ vào những tài liệu, chứng cứ đã được kiểm tra tại phiên tòa và ý kiến của bị cáo, người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự và những người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa. Như vậy, luận tội là một trong những hoạt động tranh luận của Kiểm sát viên tại phiên tòa nhằm thể hiện quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân về vụ án hình sự, kết luận về nội dung, tính chất của hành vi phạm tội, hậu quả do hành vi phạm tội gây ra, vai trò của bị cáo trong vụ án có đồng phạm, nhân thân bị cáo, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, nguyên nhân điều kiện phạm tội, trên cơ sở trình bày, phân tích các căn cứ kết tội, gỡ tội để đề xuất hướng xử lý theo quy định của pháp luật hình sự. Tuy nhiên, BLTTHS năm 2003 mới chỉ quy định rất chung chung về việc tại phiên tòa Kiểm sát viên cần trình bày lời luận tội, còn chưa quy định rõ nội dung của bản luận tội đó phải như thế nào? mà chỉ trong Quy chế về công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự (ban hành kèm theo Quyết định số 960/2007/QĐ-VKSTC ngày 17/9/2007 của Viện trưởng VKSNDTC), tại Điều 23 mới quy định cụ thể về các yêu cầu cần đạt được trong bản luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự. Để có cơ sở tranh luận dân chủ tại phiên tòa, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã bổ sung quy định riêng về luận tội của Kiểm sát viên tại Điều 321 gồm có 4 khoản: Khoản 1 Điều 321 giữ nguyên một phần nội dung được tách ra từ khoản 1 Điều 217 BLTTHS năm 2003 để quy định về những căn cứ để xây dựng bản luận tội của Kiểm sát viên; khoản 2, khoản 3, khoản 4 quy định cụ thể về nội dung luận tội, lời đề nghị kết tội và kiến nghị các biện pháp phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật qua vụ án hình sự. Theo đó, nội dung bản luận tội của Kiểm sát viên cần phải đảm bảo những yêu cầu sau: - Phải căn cứ vào những chứng cứ, tài liệu, đồ vật đã được kiểm tra tại phiên tòa hình sự và ý kiến của bị cáo, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự, người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa hình sự. - Phải phân tích, đánh giá khách quan, toàn diện, đầy đủ những chứng cứ xác định có tội, chứng cứ xác định vô tội; tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội; hậu quả do hành vi phạm tội gây ra; nhân thân và vai trò của bị cáo trong vụ án hình sự; tội danh, hình phạt, áp dụng điểm, khoản, điều của Bộ luật hình sự, những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự; mức bồi thường thiệt hại, xử lý vật chứng, biện pháp tư pháp; nguyên nhân, điều kiện phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa đối với vụ án hình sự. - Đề nghị kết tội bị cáo theo toàn bộ hay một phần nội dung bản cáo trạng hoặc kết luận về tội nhẹ hơn; đề nghị mức hình phạt chính, hình phạt bổ sung, biện pháp tư pháp, trách nhiệm bồi thường thiệt hại, xử lý vật chứng. - Kiến nghị các biện pháp phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật. Có thể nói, luận tội có ý nghĩa pháp lý và chính trị rất lớn; vì vậy, để bản luận tội có chất lượng tốt thì cùng với việc phải nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án hình sự trước khi tham gia phiên toà để chuẩn bị dự thảo luận tội, Kiểm sát viên phải hết sức chú ý theo dõi để nắm được toàn bộ diễn biến của phiên toà; tích cực, chủ động tham gia xét hỏi, ghi chép đầy đủ các ý kiến của bị cáo, người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác để sửa đổi, bổ sung, cập nhật vào nội dung của luận tội./. Dương Văn Khánh