Chuyển đổi số gắn với bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin – yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn mới
- Thứ năm - 12/11/2026 04:50
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và khai thác dữ liệu đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới phương thức quản lý, điều hành và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội phát triển là nguy cơ mất an ninh mạng, lộ lọt dữ liệu và các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi. Vì vậy, chuyển đổi số phải luôn đi đôi với bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và giữ vững chủ quyền số quốc gia.
1. Chuyển đổi số – động lực quan trọng trong đổi mới hoạt động của cơ quan nhà nước
Chuyển đổi số hiện nay không đơn thuần là việc đưa máy tính, phần mềm hoặc các thiết bị công nghệ vào hoạt động chuyên môn, mà là quá trình thay đổi toàn diện phương thức quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ trên nền tảng công nghệ số. Trong đó, dữ liệu trở thành tài nguyên quan trọng, các nền tảng số trở thành công cụ hỗ trợ xử lý công việc, còn trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều khả năng mới trong khai thác, phân tích và xử lý thông tin.
Tại Việt Nam, chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số tiếp tục được cụ thể hóa bằng nhiều chính sách quan trọng. Đáng chú ý, ngày 14/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1266/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2045. Chiến lược xác định chuyển đổi số là một trong những động lực đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tự chủ công nghệ, bảo đảm chủ quyền số, chủ quyền dữ liệu, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, chuyển đổi số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đổi mới phương thức quản lý, chỉ đạo, điều hành và nâng cao chất lượng thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Ngành. Việc triển khai các phần mềm quản lý nghiệp vụ, Nền tảng quản lý án hình sự, quản lý văn bản và điều hành, chữ ký số chuyên dùng, hội nghị trực tuyến, họp không giấy và các nền tảng dùng chung góp phần từng bước hình thành môi trường làm việc điện tử, giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian xử lý công việc và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị.
Đặc biệt, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tìm kiếm văn bản, tổng hợp tài liệu, phân tích dữ liệu và hỗ trợ tra cứu thông tin đang mở ra nhiều hướng phát triển mới. Tuy nhiên, AI chỉ có vai trò hỗ trợ con người trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, không thay thế trách nhiệm, thẩm quyền và quyết định chuyên môn của cán bộ, Kiểm sát viên. Việc sử dụng công nghệ phải bảo đảm tính chính xác, kiểm chứng được nguồn thông tin và tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu nghiệp vụ.
2. An ninh mạng và an toàn thông tin – vấn đề cần đặc biệt quan tâm
Cùng với sự phát triển của công nghệ, tình hình an ninh mạng đang diễn biến ngày càng phức tạp. Các đối tượng tấn công mạng không chỉ sử dụng những phương thức truyền thống mà còn khai thác trí tuệ nhân tạo để tự động hóa hoạt động tấn công, tạo mã độc, giả mạo hình ảnh, giọng nói và thực hiện các hành vi lừa đảo với mức độ tinh vi cao.
Theo thông tin được công bố tại Việt Nam, năm 2025, các hệ thống thông tin trong nước phải đối mặt với khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng. Đáng chú ý, có 52,30% cơ quan, doanh nghiệp tham gia khảo sát ghi nhận bị tổn hại do tấn công mạng. Các hình thức phổ biến bao gồm tấn công từ chối dịch vụ, gián điệp mạng có chủ đích, đánh cắp dữ liệu và mã hóa dữ liệu để tống tiền.
Bước sang năm 2026, nguy cơ tiếp tục gia tăng với một số phương thức đáng chú ý:
Thứ nhất, lừa đảo bằng trí tuệ nhân tạo (AI), Deepfake và DeepVoice. Các đối tượng có thể tạo video, hình ảnh hoặc giọng nói giả mạo lãnh đạo cơ quan, đồng nghiệp, người thân để yêu cầu cung cấp thông tin, chuyển tiền hoặc thực hiện những nhiệm vụ bất thường. Đây là hình thức đặc biệt nguy hiểm bởi nội dung giả mạo có thể rất giống người thật, khiến người tiếp nhận khó nhận biết nếu không kiểm tra kỹ.
Thứ hai, tấn công đánh cắp tài khoản và thông tin đăng nhập. Các đối tượng thường gửi email, tin nhắn chứa đường dẫn giả mạo trang đăng nhập của cơ quan, tổ chức hoặc dịch vụ trực tuyến. Khi người dùng nhập tên đăng nhập, mật khẩu hoặc mã xác thực, thông tin có thể bị thu thập và sử dụng để chiếm quyền kiểm soát tài khoản.
Thứ ba, tấn công bằng mã độc và mã hóa dữ liệu tống tiền (Ransomware). Tin tặc có thể xâm nhập hệ thống, đánh cắp thông tin, mã hóa dữ liệu và yêu cầu tiền chuộc để khôi phục. Đặc biệt, nguy cơ mất dữ liệu không chỉ đến từ việc mã hóa mà còn từ hành vi sao chép, phát tán thông tin trái phép.
Thứ tư, khai thác lỗ hổng phần mềm và thiết bị chưa được cập nhật. Những hệ thống sử dụng phần mềm lỗi thời, mật khẩu yếu, cấu hình không an toàn hoặc không được giám sát thường xuyên có thể trở thành mục tiêu để các đối tượng khai thác, xâm nhập.
Thứ năm, nguy cơ mất an toàn thông tin từ chính người sử dụng. Việc sử dụng USB không rõ nguồn gốc, cài đặt phần mềm không được kiểm soát, chia sẻ tài khoản, sử dụng mật khẩu đơn giản hoặc đưa tài liệu nghiệp vụ lên các nền tảng trực tuyến không được phép đều có thể dẫn đến lộ lọt dữ liệu.
Những nguy cơ trên cho thấy, an ninh mạng không còn là vấn đề riêng của bộ phận công nghệ thông tin mà là trách nhiệm chung của toàn thể cán bộ, công chức và người lao động trong mỗi cơ quan, đơn vị.
3. Một số yêu cầu và giải pháp bảo đảm an toàn thông tin trong giai đoạn hiện nay
Trước yêu cầu chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, các cơ quan, đơn vị cần chuyển từ tư duy xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa, phát hiện và ứng phó với nguy cơ mất an toàn thông tin ngay từ đầu.
Một là, tăng cường công tác quản lý, bảo vệ hệ thống thông tin. Thường xuyên rà soát máy chủ, máy trạm, thiết bị mạng, phần mềm và các tài khoản được cấp quyền truy cập; kịp thời cập nhật bản vá bảo mật, loại bỏ phần mềm không cần thiết và kiểm soát chặt chẽ việc kết nối các thiết bị vào hệ thống nội bộ.
Hai là, thực hiện nghiêm quy định về quản lý tài khoản và xác thực người dùng. Mỗi cán bộ, công chức cần sử dụng tài khoản cá nhân được cấp, không chia sẻ mật khẩu, không sử dụng chung tài khoản và ưu tiên áp dụng xác thực nhiều lớp đối với các hệ thống có hỗ trợ. Khi phát hiện dấu hiệu đăng nhập bất thường phải thông báo ngay cho bộ phận phụ trách để kiểm tra, xử lý.
Ba là, bảo vệ dữ liệu và thông tin nghiệp vụ. Phân loại dữ liệu theo mức độ quan trọng, xác định phạm vi người được phép truy cập và thực hiện sao lưu định kỳ. Đối với hệ thống chứa thông tin nghiệp vụ, dữ liệu án hình sự và tài liệu thuộc phạm vi bí mật nhà nước, phải tuân thủ nghiêm quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, quy chế bảo đảm an toàn hệ thống thông tin và quy định về kết nối, sử dụng thiết bị lưu trữ chuyên dùng. Tuyệt đối không tự ý đưa tài liệu nghiệp vụ lên các nền tảng AI, dịch vụ lưu trữ hoặc ứng dụng trực tuyến chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Bốn là, nâng cao nhận thức và kỹ năng an toàn thông tin cho cán bộ, công chức. Thường xuyên tổ chức tuyên truyền, tập huấn nhận diện email giả mạo, đường dẫn độc hại, mã QR không rõ nguồn gốc và các hình thức lừa đảo sử dụng AI. Mỗi người cần hình thành thói quen kiểm tra kỹ nguồn gửi, xác minh thông tin qua kênh chính thức trước khi thực hiện những yêu cầu liên quan đến tài khoản, dữ liệu và tài chính.
Năm là, xây dựng phương án ứng cứu sự cố và bảo đảm hoạt động liên tục. Các đơn vị cần có quy trình tiếp nhận, xử lý và báo cáo sự cố; duy trì bản sao lưu dữ liệu an toàn; phân công rõ trách nhiệm của bộ phận chuyên môn và bộ phận công nghệ thông tin. Khi phát hiện dấu hiệu bị xâm nhập, cần kịp thời cô lập thiết bị hoặc khu vực bị ảnh hưởng theo quy trình kỹ thuật, bảo toàn thông tin phục vụ xác minh và báo cáo cấp có thẩm quyền, tránh tự ý xử lý làm mất dấu vết.
4. Mỗi cán bộ, công chức là một mắt xích trong bảo vệ an toàn không gian số
Ngày nay, một hệ thống công nghệ dù được đầu tư hiện đại đến đâu vẫn có thể bị đe dọa nếu người sử dụng thiếu kiến thức và ý thức bảo mật. Vì vậy, bên cạnh đầu tư hạ tầng kỹ thuật, yếu tố con người cần được xác định là một trong những thành phần quan trọng nhất của công tác bảo đảm an ninh mạng.
Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, mỗi cán bộ, công chức cần chủ động nâng cao kỹ năng số, sử dụng thành thạo các nền tảng được triển khai, đồng thời chấp hành nghiêm quy định về quản lý, khai thác và bảo vệ thông tin. Mỗi thao tác trên môi trường mạng, từ đăng nhập hệ thống, gửi nhận văn bản điện tử đến sử dụng thiết bị lưu trữ, đều cần được thực hiện đúng quy trình và có ý thức trách nhiệm.
Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi đi cùng với an toàn, bảo mật và tính bền vững. Việc xây dựng môi trường làm việc số hiện đại không chỉ đòi hỏi sự đầu tư về công nghệ mà còn cần sự phối hợp đồng bộ giữa lãnh đạo, cán bộ chuyên môn, bộ phận công nghệ thông tin và từng cá nhân trong đơn vị.
Có thể khẳng định, chuyển đổi số và bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin là hai nhiệm vụ có mối quan hệ chặt chẽ, không thể tách rời. Chủ động bảo vệ dữ liệu, giữ vững an toàn hệ thống và nâng cao trách nhiệm của mỗi cán bộ, công chức chính là nền tảng để xây dựng cơ quan số hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của ngành Kiểm sát nhân dân trong giai đoạn phát triển mới.