Thời gian qua tình trạng cho vay nặng lãi diễn ra thường xuyên, ngày càng phổ biến để lại những hậu quả khôn lường. Bộ luật hình sự quy định rõ chế tài xử phạt người có hành vi cho vay nặng lãi cấu thành tội “Cho vay lãi nặng” tại Điều 163. Tuy nhiên thực tế cho thấy để xử lý người có hành vi cho vay nặng lãi theo tội danh trên là rất khó và ít khi xử lý được. Theo thống kê của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tp. Hà Nội lần đầu tiên trong 10 năm tại Hà Nội mới có hai đối tượng bị bắt giữ và khởi tố vì cho vay nặng lãi vào ngày 11/9/2009. Đó là Đào Anh Dũng và vợ là Quách Thanh Hằng (cùng trú tại số 3B Hoàng Hoa Thám, phường Nguyễn Trãi, quận Hà Đông). Như vậy cần đặt ra và giải quyết câu hỏi “Tại sao tình trạng cho vay nặng lãi diễn ra thường xuyên, ngày càng phổ biến nhưng lại xử lý được ít hoặc không xử lý được?”. Để trả lời cho câu hỏi trên chúng tôi xin viện dẫn tội danh, điều luật của tội “Cho vay lãi nặng” được quy định trong Bộ luật hình sự; đồng thời chúng tôi không phân tích một số yếu tố cấu thành tội phạm như khách thể, chủ thể, mặt chủ quan của tội phạm mà chỉ đi sâu vào phân tích mặt khách quan của tội phạm giúp chúng ta có cái nhìn sâu hơn đối với loại tội phạm này. Điều 163. Tội cho vay lãi nặng (Bộ luật hình sự) quy định. 1. Người nào cho vay với mức lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ mười lần trở lên có tính chất chuyên bóc lột, thì bị phạt tiền từ một lần đến mười lần số tiền lãi hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến một năm. 2. Phạm tội thu lợi bất chính lớn, thì bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm. 3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ một lần đến năm lần số tiền thu lợi bất chính, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm. Từ quy định tại Điều 163 Bộ luật hình sự, có thể rút ra mấy dấu hiệu mặt khách quan của tội cho vay lãi nặng như sau: Một là , có giao dịch cho vay và áp đặt mức lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ 10 lần trở lên. Theo quy định tại khoản 1 Điều 476 Bộ luật Dân sự thì: “ Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng”. Như vậy, nếu lãi suất cho vay gấp 10 lần mức lãi suất tối đa nói trên thì hành vi cho vay tiền có dấu hiệu của tội cho vay nặng lãi. Hai là , có tính chất chuyên bóc lột. Hiện nay, chưa có một văn bản hướng dẫn chính thức nội hàm khái niệm có tính chất chuyên bóc lột. Tuy nhiên thực tế, các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền vẫn hiểu là người phạm tội thực hiện hành vi cho vay lãi nặng nhiều lần, hành vi mang tính chuyên nghiệp. Như vậy, hành vi cho vay với mức lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định chưa đến 10 lần dù có tính chất chuyên bóc lột cũng không bị coi là phạm tội này. Hành vi cho người khác vay với mức lãi suất cao hơn 10 lần mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định nhưng không có tính chất bóc lột thì cũng không bị coi là phạm tội. Về hình phạt, mức phạt tù cao nhất đối với tội cho vay lãi nặng là 06 năm tù, trong trường hợp thu lợi bất chính lớn (là tình tiết tăng nặng), tuy nhiên như thế nào là thu lợi bất chính lớn, cho vay với lãi suất cao gấp mười mấy lần, hàng chục lần lãi suất cao nhất theo quy định của Nhà nước có được coi là thu lợi bất chính lớn hay không, hiện nay cũng chưa có văn bản hướng dẫn. Khoản 3 Điều 2 Nghị quyết số: 63/2013/QH13 ngày 27 tháng 11 năm 2013 của quốc hội về “Tăng cường các biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm” quy định. “…Năm 2014, Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với các cơ quan hữu quan ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định “gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng”,“số lượng lớn, rất lớn, đặc biệt lớn”, “đất có diện tích lớn, rất lớn, đặc biệt lớn” trong các tội phạm về kinh tế, chức vụ, tham nhũng của Bộ luật hình sự; hướng dẫn áp dụng các điều 139, 140 và 163 của Bộ luật hình sự về “Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, “Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và “Tội cho vay lãi nặng”…”. Từ những phân tích trên có thể trả lời được câu hỏi: “Tại sao tình trạng cho vay nặng lãi diễn ra thường xuyên, ngày càng phổ biến nhưng lại xử lý được ít hoặc không xử lý được?”. Đó là loại tội phạm này có diễn biến phức tạp khó lường, hoạt động tinh vi trá hình bằng nhiều thủ đoạn khác nhau, đồng thời hệ thống văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật của chúng ta còn thiếu, các cơ quan có thẩm quyền ban hành hướng dẫn áp dụng pháp luật chưa lường hết và ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật so với xu thế phát triển của tội phạm. Vì vậy chúng tôi kiến nghị trong năm 2015 các cơ quan được giao nhiệm vụ ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật, đặc biệt là các cơ quan trực tiếp tiến hành tố tụng như Tòa án nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng…cần sớm ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn áp dụng thống nhất tội “Cho vay lãi nặng” quy định tại Điều 163 Bộ luật hình sự để đảm bảo mọi tội phạm đều được phát hiện điều tra, truy tố, xét xử đúng quy định của pháp luật. Nguyễn Tất Bắc – Kiểm sát viên- VKSND huyện Vĩnh Cửu
Ý kiến bạn đọc
