Trang chủ : Nội dung tin Home
Tìm kiếm
 

 Góp ý

 

Mọi thông tin góp ý xin vui lòng liên hệ qua email:
Thanhnguyen99ct2@gmail.com

 

 Tin pháp luật

 
Mấy vấn đề về đường lối giải quyết “tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” theo điều 201 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 Cập nhật: 01-11-2017 10:25
Thời gian qua tình trạng cho vay nặng lãi diễn ra thường xuyên, ngày càng phổ biến để lại những hậu quả khôn lường. Bộ luật hình sự năm 2009 quy định rõ chế tài xử phạt người có hành vi cho vay nặng lãi cấu thành tội “Cho vay lãi nặng” tại Điều 163.
 

​         Tuy nhiên thực tế cho thấy để xử lý người có hành vi cho vay nặng lãi theo tội danh trên là rất khó và ít khi xử lý được. Theo thống kê của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai thì từ khi Bộ luật hình sự năm 2009 có hiệu lực đến nay thì năm 2014 Cơ quan cảnh sát điều tra Công an huyện Vĩnh Cửu mới khởi tố xử lý được 01 vụ án / 01 bị can về tội danh này. Tuy nhiên Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp vẫn phải ban hành quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can vì nhiều lý do khách quan như chưa có văn bản hướng dẫn thế nào là tính chất chuyên bóc lột, thế nào là thu lợi bất chính lớn… Để khắc phục những thiếu sót, tồn tại của “Tội cho vay lãi nặng” theo Điều 163 Bộ luật hình sự năm 2009 đồng thời đảm bảo nguyên tắc mọi tội phạm phải được phát hiện, xử lý kịp thời, không oan sai, không bỏ lọt. Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018  đã quy định chi tiết, cụ thể “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” tại Điều 201. 

Để hiểu rõ hơn cơ sở pháp lý của tội phạm này chúng tôi xin viện dẫn tội danh, điều luật của “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”  được quy định trong Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017; đồng thời chúng tôi không phân tích một số yếu tố cấu thành tội phạm như khách thể, chủ thể, mặt chủ quan của tội phạm mà chỉ đi sâu vào phân tích mặt khách quan của tội phạm giúp chúng ta có cái nhìn sâu hơn đối với loại tội phạm này.

Điều 201. Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017) quy định.

1. Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.

2.  Phạm tội thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

3.  Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm.

Từ quy định tại Điều 201 Bộ luật hình sự đã viện dẫn trên, có thể rút ra mấy dấu hiệu mặt khách quan của tội phạm này như sau:

Một là, có giao dịch dân sự cho vay và áp đặt mức lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật dân sự.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 476 Bộ luật Dân sự năm 2005 thì: Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng”.

Ví dụ: Ngân hàng Nhà nước quy định lãi suất cao nhất đối với cho vay tiền Việt Nam (đồng) kì hạn 3 tháng là 1%/ tháng, lãi suất tối đa mà các bên có thể thỏa thuận là 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố là 1,5%/tháng thì hành vi cho vay tiền (VN đồng) kì hạn 3 tháng với mức lãi bằng hoặc lớn hơn 4,5%/ tháng (gấp 5 lần mức lãi suất tối đa pháp luật cho phép) thì bị coi là cho vay nặng lãi.

Tuy nhiên lãi suất sẽ thay đổi theo Điều 468 Bộ luật dân sự năm 2015, có hiệu lực từ ngày 01/01/2017. Theo đó Điều 468. Lãi suất (Bộ luật dân sự năm 2015) quy định:

“1. Lãi suất vay do các bên thỏa thuận.

Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác…”.

Sở dĩ việc quy định lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố để làm căn cứ xác định nghĩa vụ tài chính là cần thiết và phù hợp trong điều kiện hiện nay. Vì đây là mức lãi suất dễ tiếp cận, có thể thay đổi linh hoạt theo tình hình phát triển kinh tế, xã hội. Đồng thời cũng phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều 12 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Theo đó Điều 12 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định:

“1. Ngân hàng Nhà nước công bố lãi suất tái cấp vốn, lãi suất cơ bản và các lãi suất khác để điều hành chính sách tiền tệ, chống cho vay nặng lãi”.

Điều 201. Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017) đã bỏ cụm từ “có tính chất chuyên bóc lột” so với “Tội cho vay lãi nặng” quy định tại Điều 163 Bộ luật hình sự năm 2009. Điều này đã góp phần “cởi trói” cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong đường lối giải quyết loại tội phạm này. Vì thực tế hiện nay, chưa có một văn bản quy phạm pháp luật nào hướng dẫn chính thức nội hàm khái niệm có tính chất chuyên bóc lột.

Như vậy, nếu lãi suất cho vay gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất tối đa nói trên thì hành vi cho vay có dấu hiệu của “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” quy định tại Điều 201 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017.

Hai là, phải thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên. Nếu trong giao dịch dân sự, người cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật dân sự nhưng thu lợi bất chính dưới 30.000.000 đồng thì cũng không bị coi là phạm tội và cũng không cấu thành tội phạm này.

Về hình phạt, mức phạt tù cao nhất đối với “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” là 03 năm tù, trong trường hợp thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng trở lên. Đây là quy định cũng mang tính “cởi trói” cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong đường lối giải quyết loại tội phạm này so với quy định “thu lợi bất chính lớn” tại khoản 2 Điều 163 Bộ luật hình sự năm 2009.

Khoản 3 Điều 2 Nghị quyết số: 63/2013/QH13 ngày 27 tháng 11 năm 2013 của quốc hội về “Tăng cường các biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm” quy định.

     “…Năm 2014, Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với các cơ quan hữu quan ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định “gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng”,“số lượng lớn, rất lớn, đặc biệt lớn”, “đất có diện tích lớn, rất lớn, đặc biệt lớn” trong các tội phạm về kinh tế, chức vụ, tham nhũng của Bộ luật hình sự; hướng dẫn áp dụng các điều 139, 140 và 163 của Bộ luật hình sự về “Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, “Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và “Tội cho vay lãi nặng”…”.

Nghị quyết của Quốc hội đã ban hành quy định rõ như vậy, tuy nhiên thực tế như thế nào là thu lợi bất chính lớn, cho vay với lãi suất cao gấp mười mấy lần, hàng chục lần lãi suất cao nhất theo quy định của Nhà nước có được coi là thu lợi bất chính lớn hay không, hiện nay Tòa án nhân dân Tối cao cũng chưa có văn bản hướng dẫn

Tóm lại trong điều kiện hiện nay để xử lý được loại tội phạm “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” quy định tại Điều 201 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 thì ngoài các yếu tố cấu thành như khách thể, chủ thể của tội phạm… các cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh được mặt khách quan của loại tội phạm này phải đồng thời thỏa mãn được hai dấu hiệu về mặt khách quan của tội phạm (đã phân tích trên) mới có thể xử lý được. Nếu không thỏa mãn và thiếu một trong hai dấu hiệu về mặt khách quan này thì không bị coi là phạm tội và cũng không cấu thành tội phạm.

Tuy nhiên khi xử lý loại “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” quy định tại Điều 201 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 chúng tôi cho rằng các cơ quan tiến hành tố tụng như Công an, Viện kiểm sát, Tòa án cần lưu ý một số điểm sau đây để tránh “HÌNH SỰ HÓA QUAN HỆ DÂN SỰ” loại tội phạm này.

Thứ nhất: Cần nghiên cứu kỹ các quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 đặc biệt quy định tại Điều 128. Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của pháp luật, trái đạo đức xã hội.

Điều 128. Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của pháp luật, trái đạo đức xã hội. (Bộ luật dân sự năm 2005) quy định:

“Giao dịch dân sự có mục đích và nội dung vi phạm điều cấm của pháp luật, trái đạo đức xã hội thì vô hiệu.

Điều cấm của pháp luật là những quy định của pháp luật không cho phép chủ thể thực hiện những hành vi nhất định”.

Từ ngày 01/01/2017 Bộ luật dân sự năm 2015 chính thức có hiệu lực áp dụng thì cần phải nghiên cứu kỹ các quy định mới vì ngay trong đoạn 2 khoản 1 Điều 468 Bộ luật dân sự năm 2015. Lãi suất (Bộ luật dân sự năm 2015) cũng quy định rõ:

“…Trong trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn được quy định tại khoản này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực”.

Thứ hai: Từ cuối năm 2011 Ngân hàng Nhà nước đã bỏ quy định về lãi suất cho vay cơ bản, thay bằng lãi suất trần huy động vốn không quá 13-14%/năm. Như vậy không còn khái niệm pháp lý “Lãi suất cho vay cơ bản” mà thay bằng “Lãi suất đi vay cơ bản”. Điều 201. Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017) quy định cho vay cao hơn lãi suất cho vay theo quy định của pháp luật. Nay lãi suất cơ bản cho vay đã bị bỏ thì không thể lấy lãi suất đi vay để áp vào lãi suất cho vay và xác định “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” sẽ không phù hợp thực tế. Mặt khác Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/6/2010 của Quốc hội có hiệu lực từ ngày 01/01/2011 có quy định giao dịch giữa tổ chức tín dụng và khách hàng vay với mức lãi suất khác nhau.

Từ những phân tích trên để đảm bảo nguyên tắc mọi tội phạm phải được phát hiện, xử lý kịp thời, không oan sai, không bỏ lọt loại “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” quy định tại Điều 201 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 nói riêng. Chúng tôi kiến nghị trong năm 2018 các cơ quan được giao nhiệm vụ ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật, đặc biệt là các cơ quan trực tiếp tiến hành tố tụng như Tòa án nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng…cần sớm ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn áp dụng thống nhất loại tội phạm này. Đồng thời các Cơ quan chuyên môn khác như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần nghiên cứu và ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng thống nhất mức lãi suất cho vay để đảm bảo tính công bằng, thống nhất và minh bạch của hệ thống pháp luật.


                 Nguyễn Tất Bắc – VKSND huyện Vĩnh Cữu

Các tin đã đăng ngày
Select a date from the calendar.
 
 

 Video

 
Thư viện video
 

 Thư viện ảnh

 
ĐĂNG NHẬP